Бош кюн
Бош кюн – адамны ишлемеген, окъумагъан эмда башха борч болгъан джумушланы тындырмагъан кюню. Россияда урунуу кодексге кёре, бош кюнле ишлегенлеге солур ючюн бериледиле, бешкюнлюк иш ыйыкъда эки. алтыкюнлюк иш ыйыкъда – бир. Хар кимге да ортакъ бош кюн ыйых кюн саналады, экинчи бош кюн коллектив кесамат бла неда урунуу джорукъла бла бегитиледи.
Алай а бир къауум къраллада бош кюн ыйых кюн бла келишмейди. Ислам дин кърал дин болгъан неда уллу оруну болгъан къраллада бош кюн байрым кюн неда орта кюн бла байрым кюн болургъа болады. Израилде бош кюн - шабат кюндю, байрым кюнде эсе уа иш заман къысхартылыбды.
Бир къауум къраллада бош кюнлени тизмеси:
Байрым кюн: Динни кърал ишлеге къатышхан къралла, сёз ючюн, Сауд Арабияда, Иранда байрым кюн бош кюннге саналады.
Орта кюн эм байрым кюн: Бир къауум муслиман къраллада, юлгюге, БАЭ-де, Мисирде, Иракда, Иорданияда, Кувейтде, Ливияда, бош кюнле орта кюн бла байрым кюндю.
Шабат кюн: Израилде бош кюн - шабат кюндю, байрым кюнде иш кюн къысхартылыбды.
Артыкюнлю иш ыйыкъ: Непал кибик бир къауум къралда бир бош кюн - шабат кюндю.
Къатыш бош кюнле: Бруней, Индонезияны Ачех провинциясында бош кюнле байрым кюн бла ыйых кюндю.
Тарихи
[тюзет | къайнакъны тюзет]Ыйых кюнле сайын солууну тарихи дин адетлеге байламлыды. Христианлада ыйых кюн табыныугъа эмда солуугъа джоралгъан "Аллахны кюню" болгъанды.
Тарихни тюрлю-тюрлю кёзюулеринде ыйых кюнню ишден бош этерге кюрешгендиле. Сёз ючюн, Рим империяда 321 джылда император I Константин ыйых кюнню солуу кюн болгъаныны юсюнден буйрукъ чыгъаргъанды.
Индустриал революцияны заманында, Европада ишчилени кюрешерини эмда аланы саулукъларыны эмда ишлерге къарыуларыны сакълауда керек болгъаны ангылашыннгандан сора бош кюнню элементлери чыгъа башлагъанды.
Россия империяны тарихини тюрлю-тюрлю кёзюулеринде айры предприятиеледе урунууну ыйых эмда шабат кюнледе чеклендириуню юсюнден джорукъла чыкъгъанлай тургъандыла. Ыйых кюнню бош кюн этиб бегитген биринчи закон 1897 джыл алыннганды.
Бусагъатдагъы закончулукъда бош кюнле урунуу илешкилени амалсыз шартларыдыла эмда ишлегенлени солууларыны эм кюч-къарыуларыны сакълауда уллу магъанасы барды.