Контентге кёч

Википедия:Иги статьяла

Википедия — эркин энциклопедияны бети.
Иги статьяла

Терен эмда магъаналы статьялагъа иги статья дараджа бериледи. Иги статьяла сайланнган статьяланы критерийлерине джетмегендиле алкъын, алай а сюйсегиз, статьяны тюзетиб, информация къошуб сайланнган джараджагъа дери чыгъарыргъа боллукъсуз. Бу бетге чыкъгъынчыннга аллай статьяла сайланыу процедураны ётедиле, ала тюзлюкге, нейтраллыкъгъа, толулукъгъа эмда стилге кёре сюзюлген этиледиле. Бютеу иги статьяла тюблеринде медаль бла белгиленедиле, аланы тизмесин былайда кёрюрге боллукъсуз. Бусагъатда Къарачай-Малкъар Википедияда 26 иги статья барды.

Purple geography icon.svg

География

P art.png

Санат бла культура

Алкъын джукъ джокъду

P history-lightblue.png

Тарих

P physics.svg

Илму бла технология

P football.png

Спорт эм кёз ачыу

Алкъын джукъ джокъду

P biology.png

Биология

P social sciences.png

Адамла

Алкъын джукъ джокъду

P derecho.svg

Джамагъат бла политика

Кёб болмай игилеге сайланнган статьяла

Рим республиканы байрагъы
Рим республиканы байрагъы
Рим республика (лат. Res publica Populi Romani «Римни халкъыны бютеулю иши») — патчахлыкъ бла империяны арасында Буруннгу Римни тарих бёлюмю (509—27 джыл бизни э. д.). Республиканы кърал-полит къурамы кесинде демократия, аристократия эм монархия элементлени джыя эди.

Бютеулей юч бёлюмге айырылады:

  1. Эртдеги республика (509—287 джылла бизни э. д.)
  2. Орта (классик) республика (287—133 джылла бизни э. д.)
  3. Кеч республика (133—27 джылла бизни э. д.)

Римден ахырынчы патчах къысталгъандан сора (уллу кёллю Тарквиний) этрускла кюч джыйыб башлагъандыла. Этруссланы патчахлары Порсена Тарквинийге болушлукъ этирге излеб, рим плебсни болушурун сакълаб Римни осадагъа алгъанды. Римге болушлукъгъа латинле бла Кампанияны греклери (этрускланы эртденнги джаулары) келгендиле. Бирлешиб Ариций къатында урушда Порсенаны хорлагъан эдиле (508 джыл бизни э. д.). Порсена бла сермешиуле сегиз латин джерлешимле бла, сайланнган диктатор бла башчылыкъ этилген Арициан конфедерацияны къураууна келтиргендиле.

ЁС-ни баш неда джангыз бирим система болмагъан къралла: Либерия, Мьянма, АБШ
ЁС-ни баш неда джангыз бирим система болмагъан къралла: Либерия, Мьянма, АБШ

Ёлчелеу биримлени халкъла арасы системасы, ЁС (SI, фр. Système International d’Unités) — ёлчелеулени халкъла арасы системасыды, метрлик системаны бусагъатдагъы вариантыды. ЁС дунияда эм кёб хайырланнган ёлчелеу бирим системады. Аны тюз джашауда да, илмуда да, техникада да хайырландырадыла. Алай а электродинамикада илму ишлени асламысы Биримлени Гаусс системасы бла хайырланады. Бусагъатда ЁС дунияны къралларыны асламысында баш бирим ёлчелеу системасыды, кеслерини энчи бирим системалары болгъан къраллада (сёз ючюн АБШ) биримлени ангылатыулары ЁС-ни биримлерини юсю бла ангылатыладыла.

Джангы хазырланнган кофе
Джангы хазырланнган кофе

Кофе — кофе терекни къууурулгъан бюртюклеринден хазырланнган ичкиди. Кофеини болгъаны ючюн адамны чархына стимуляция этеди.

XIV ёмюрге дери кофе Эфиопияда кийик халда битгенди. Кечирек кофе терек Араб джарымайрымканнга келтириледи. XVI ёмюрню ахырында европачы саудюгерле кофены араб портлада сатыб алыб, Европагъа ташыб башлайдыла. Хапаргъа кёре, XVII ёмюрню ортасында бир муслиман джолоучу джашыртын кофе бюртюклени Къыбыла Индиягъа элтеди. Андан XVII ёмюрню ахырында голланд саудюгерле джашыртын кофе терекни Ява бла Суматрагъа чыгъарадыла. Аны бла кофени ёсдюрюуде араб монополияны ахыры болады. Кечирек, 1706 джылда голланд колонистле кофе терекни джетегин Амдстердамдагъы ботаника бачхагъа джибередиле, ма ол терекден башланады бу ёсюмлюлюкню Джангы Дунияны колонияларында тарихи. Талай джылдан француз патчах саугъагъа голландлыладан терекни джетегин алады, бир кесекден мокко кофени урлукъларын Йеменден Бурбон айрымканнга (бусагъатда — Реюньон, Мадкагаскарны къатындады). Андан башланады Bourbon атлы арабика кофени тукъуму. 1721 джыл Гвиана бла Мартиникада плантацияла орнатыладыла. 1727 джыл — Бразилияда, 1730 — Ямайкада (Blue Mountain атлы кофены тамалы салынады), 1748 джыл — Кубада, 1760 — Гватемалада, 1779 — Коста-Рикада, XIX ёмюрню аллына Джерни кофе плантацияла «белибауу» болады. Талай ёмюрню ичинде кофе эки джарымтобда да сюйюб ичилген ички болуб уллу хайыр бериб башлайды.

Табигъатда 70 тюрлю кофе терек барды — гитче кёкенледен башлаб 10 метрлик мазаллы тереклеге дери.


Аризонаны байрагъы
Аризонаны байрагъы

Аризо́на (ингил. Arizona, американ айтыу: [ˌærᵻˈzoʊnə]; навахо Hoozdo Hahoodzo) — АБШ-гъа 48-чи кирген, къыбыла-кюнбатышда орналгъан штат. Юта, Колорадо эм Нью-Мексико штатла бла бирге «юч мюйюш штатлагъа» киреди.

Официал чам аты — «Уллу тар ёзенны штаты» (ингил. The Grand Canyon State).

Ара шахары эмда эм уллу шахары - Финикс.

Категорияла • Сайланнган статьяла • Бюгюннгю сурат