Казакъла
Казакъла - Понтий-Каспий дюзледе (Украина, Эресейни къыбыласы бла Къазахстанны кюнбатысы) жашагъан халкъды, кёбюсюне православие динде бла чыгъадыла эм кюнчыгъыш славян тилде селешедиле. Ола жашагъан регионуну тарихине уллу рол ойнагъандыла, алай а кеклери бус бугюнге дери талашлы болгъанды.[1]
Этимология
[тюзет | къайнакъны тюзет]«Казакъ» сез ючюн эм белгили версиягъа кёре, ол тюрк тилден келеди эмда «эркин адам», «кёчюучю» неда «къыдырыучу» деген магъаналаны тутады. Андан «къазакъ» деген сёз чыгъады.[2][3][4]
Аны юсюнден башха версияла да барды:
- Тюрк версиясы: «казмак» - айрылган ат, «казгак» - айланыу, «хазар»;[5][6][7]
- Скиф-сармат версиясы: «кос-сак» - ак бугу, «кон-заки» - чегетчиле, «казар» - юй/эл;[8][9]
- Монгол версиясы: «ко-зах» - чегетчи;[10]
- Миот версиясы: «касогъла» бла биргелик.[11]
Къауумла
[тюзет | къайнакъны тюзет]Казакъла къауумлагъа бёлюнедиле, джашагъан джерлери бла, маданият элементлери бла, сёлешиулери бла бир-бирлеринден айрылыб турадыла. Кёбюсюне къауумланы аскерлери болгъанды, кърал ичинде регионалары болгъанды, алай бла уллу къауумланы регионаларына кирген кичикъ къауумла да болгъанды, неда оз регионалары болмагъан къауумла да болгъанды.
- Дон казакъла: Дон сууну бойларында, ол эм аны тюбюнде эмда шимал-кюнчыгъышында джашайдыла. Ала «тюбенгиле» (алагъа «черкасла» деб да ат бериледи) эм «ёзенгиле» болуб юлешинедиле. «Ёзенгиле», «чига» эмда «хопёрсу» (себеби Донну кош сууу Хопёрде джашайдыла) деб да белгилидиле. Кесине «орто Дон» эм аны джашагъанлары да айырылыб кёргюзюлюрге боллукъду, неда кёбюрек бёлегинде айырылмайдыла.[12]
Ссылкала
[тюзет | къайнакъны тюзет]- ↑ O'Rourke, Shane (2011), "Cossacks", The Encyclopedia of War, American Cancer Society, doi:10.1002/9781444338232.wbeow143, ISBN 978-1-4443-3823-2
- ↑ For a detailed analysis, see Pritsak, Omeljan (2006–2007). "The Turkic Etymology of the Word Qazaq 'Cossack'". Harvard Ukrainian Studies. 28 (1–4): 237–XII.
- ↑ "Cossack". Online Etymology Dictionary. Archived from the original on 2015-10-03. Retrieved 2015-10-02.
- ↑ Lebedynsky, Iaroslav (1995). Histoire des Cosaques [History of the Cossacks] (in French). Lyon, FR: Terre Noire. p. 38.
- ↑ versions by the Turkologist linguist R. G. Akhmetyanov.
- ↑ Researcher V. P. Yudin, in his article "Central Asia in the 14th–18th Centuries through the Eyes of an Orientalist" (1967).
- ↑ Philip Orlik, "The Constitution".
- ↑ V. F. Nikitina, "The Cossacks: A Nation or a Class?".
- ↑ Jan Herbert, «Victoriae Kozakorum Nisoviorum de Tartaris Tauricanis in anno 1608 narratio Herburthi».
- ↑ A. A. Gordeeva, "History of the Cossacks".
- ↑ L. N. Gumilyov's "Ancient Russia and the Great Steppe".
- ↑ "The Everyday Life, Customs, Rites, and Festivals of the Don Cossacks in the 17th and Early 20th Centuries" by G. D. Astapenko.