Контентге кёч

Корей къазауат

Википедия — эркин энциклопедияны статьясы.
Корей къазауат
Корея Республикада: (6·25 전쟁, 한국전쟁)
КХДР-де: (조국해방전쟁)
Сууукъ уруш, Корей конфликт
Сагъат бурулгъаннга кёре: АБШ-ны тенгиз пехота корпусу къытай аскерчилени джесир алады; B-26 ышаннга бомбала атады; Къыбыла Кореячы къачхынчыла; АБШ-ны кючлерини Инчхонда джагъагъа чыгъыулары; БМО-ну кючлери Пхеньяндан ыхтырылыб 38-чи параллелни ётедиле

Баргъан кёзюую 25 июнь 1950 — 27 июль 1953 (1128) (конфликт формал халда алкъын баргъан саналады)
Баргъан джери Корея джарымайрымкан
Чуруму Ким Ир Сенни Мао Цзедун эм Иосиф Сталинни болушлугъу бла Кореяны кесини властында бирлешдирирге имтинтиую
Эсеби Джарашыу эм отну тохтатыу
Территориал
тюрлениуле
Корея КХДР бла Корея Республикагъа бёлюнеди
КХДР Кэсон районну алады, алай а 38-чи параллелни шимал-кюнчыгъышында 3900 км² территориясын тас этеди. Бёлюнюуню чегинде кенглиги 4 километр, узунлугъу 241 километр болгъан Кореяда демилитаризация этилген зона къурулгъанды.
Къаршчыла

эм доминионлары:
* Корей Халкъ-Демократ Республика КХДР * Къытай Халкъ Республика КъХР * Совет Социалист Республикаланы Союзу СССР[lower-alpha 2]
Аскер башчыла
Ли Сын Ман

Чон Иль Гвон
Корея Республика Син Сон Мо [en]
Корея Республика Пэк Сонёп
Корея Республика Сон Вониль
Гарри Трумэн
Дуайт Эйзенхауэр
Американы Бирлешген Штатлары Роберт Ловетт
Американы Бирлешген Штатлары Дуглас Макартур
Американы Бирлешген Штатлары Мэтью Риджуэй
Американы Бирлешген Штатлары Марк Кларк
Клемент Эттли
Уинстон Черчилль
Уллу Британия Бэзил Коуд [en]
Тюрк Тахсин Язычи

Ким Ир Сен
Корей Халкъ-Демократ Республика Пак Хон Ён[lower-alpha 3]</ref>
Корей Халкъ-Демократ Республика Чхве Ён Гон
Корей Халкъ-Демократ Республика Ким Чхэк
Мао Цзэдун
Къытай Халкъ Республика Пэн Дэхуай
Къытай Халкъ Республика Чэнь Гэн
Къытай Халкъ Республика Дэн Хуа
Иосиф Сталин
Совет Социалист Республикаланы Союзу Николай Васильев
Совет Социалист Республикаланы Союзу Владимир Разуваев
Совет Социалист Республикаланы Союзу Георгий Лобов
Совет Социалист Республикаланы Союзу Сидор Слюсарев
Къоранчла
Флаг ООН
ёлгенле: 40 670
джаралыла: 104 280
джесир тюшген эм хапарсыз тас болгъанла: 9931
Корея Республика
ёлгенле: 137 899
джаралыла: 450 742
джесир тюшген эм хапарсыз тас болгъанла: 32 838[14]
---- Авиация: 3000 самолёт эм вертолёт тас болгъанды

Танкала эм кеси джюрюген артиллерия: 1950 джылны 1 июлундан 1951 джылны 8 апрелине дери - 2155 танка, аладан 743 къайтмаздан къоранч. Эм азы бла 9 кеси джюрюген артиллерияны джау кючлегенди
[15] [16] Бронемешина бла бронетранспортёрла: 900 бирим чакълы бир
[17] ---- Кемеле: 33 бирим къоранч болгъанды 1 фрегат джараусуз болгъанды[18] 2 патрул кеме батдырылгъанды, кайыкъгъа къаршчы къоруулау 1 кеме эм 5 тралчы да батдырылгъандыла[19][20][21] 1 мотор торпеда катер батдырылгъанды 1 десант катер батдырылгъанды 11 аз тоннажлы кеме батдырылгъанды[22] 1 шхуна батдырылгъанды[21][22] Американы Бирлешген Штатлары 4 тральщик батдырылгъанды 1 буксир батдырылгъанды 1 корвет батдырылгъанды 1 пароход батдырылгъанды 2 тральщик батдырылгъанды[23][24] 1 белгисиз кеме батдырылгъанды[23]
Корей Халкъ-Демократ Республика
ёлгенле: 215-316 минг
джаралыла: 303 минг
джесир тюшгенле эм хапарсыз тас болгъанла: 120 минг[25] [26][27] (КъХР-ны эсеблерине кёре):'[28][29]
Къытай Халкъ Республика ёлгенле: 148 минг
джаралыла: 383,5 минг.
госпитализация этилгенле: 450 минг
хапарсыз тас болгъанла: 4000
джесир тюшгенле: 21 минг
Совет Социалист Республикаланы Союзу
ёлгенле: 282-315 [30]
[31] ---- Авиация: 900 чакълы бир самолёт тас болгъанды
---- Танкала эм кеси джюрюген артиллерия: 1950 бла 1951 арасында — 239 танка эм 74 кеси джюрюген артиллерия адыр къайтмаздан къоранч болгъанды[32] ---- Кемеле эм къайыкъла: 91 аладан 6 кемени СССР бергенди 5 къайыкълагъа къаршчы къоруулауну кемеси эм тралчы батдырылгъанды (СССР бергенди)[22] 1 мина бла тыйыучу батдырылгъанды (СССР бергенди)[22] 1 пароход батдырылгъанды (японлуладан къалгъан)[33] 22 мотор катер батдырылгъанды[19] 62 джонка эм сампан батдырылгъанды[19]

Корей къазауат неда Корей уруш (1950—1953) Корей Халкъ Демократ Республика бла Корея Республика арасында баргъан сауутлу конфликди, 1950 джылны 25 июнундан башлаб 1953 джылны 27 июлуна дери баргъанды.

Сууукъ урушну заманында баргъан бу конфликтни къыбыла джанындан АБШ-ны эм БМО-ну аскерлерини эмда шимал джанындан Къытайны халкъ-азатлау аскери эм СССР-ни аскер-хауа кючлерини арасында уруш кибик кёрюннгенди. Коммунист сауутлу кючлерини къурамында Корей Халкъ аскерни аскерчилери, Къытайны Халкъ-Азатлау Аскеринден "кеси излеми" бла къошулгъан согъушчула эмда СССР-ден кенгешчиле эм аскер специалистле къошулгъандыла.

Бирлешген коммунист аскерлеге къаршчы Къыбыла Корея, АБШ, Уллу Британия, Филиппинле, Канада, Тюрк, Нидерландла, Австралия, Джангы Зеландия, Тайланд, Эфиопия, Греция, Франция, Колумбия, Бельгия, Къыбыла Африка Бирлик эм Люксембург БМО-ну мамырлыкъ сакълау кючлерини къурамында уруш этгендиле.

Корея Республикада урушну башланыу датасы бла «25-чи июнну инциденти», «6-2-5 инцидент» Югио сабён (кор. 육이오 사변, 六二五 事變) атны неда «Корей къазауат» Хангук Чонджэн (кор. 한국전쟁, 韓國戰爭) ат джюрюйдю; 1990-чы джыллагъа дери «25-чи июнну къаугъасы», «6-2-5 къаугъа», Югио ран (кор. 육이오란, 六二五亂) дегендиле.

КъХДР-де урушха «Ата-джурт азатлау къазауат», Чогук Хэбан Чонджэн (кор. 조국해방전쟁, 祖國解放戰爭) атны бергендиле.

КъХР-де «Американ агрессиягъа къаршчыланыуну эмда корей халкъгъа болушууну къазауаты» (къыт. 抗美援朝) или более мягкое «Корейская война» (къыт. 朝鲜战争/朝鮮戰爭) атны джюрютеди. Къытай тилде джайылгъан башха аты — «韩战/韓戰», «Корей къазауатны» аббриеватурасыды. Уруш, 1950 джылны 25 июнунда Шимал Кореяны Къыбыла Кореягъа чабыуу бла башланнганды. Уруш джарашыуну юсюнден келишиу бла 1953 джылны 27 июлунда тохтахагъанды, алай а мамырлыкъ кесаматха къол салынмагъанды, ол себебден Корей конфликт формал халда алкъын баргъаннга саналады.

1910 джылда имераторлукъ Япония Кореяны аннексия этеди, эмда Экинчи дуния къазауатны аягъында, 1945 джылны 15 августунда кесини капитуляциясына дери 35 джылны Кореягъа иелик этгенлей тургъанды [lower-alpha 4]. Бирлешген Штатла бла Совет Союз Кореяны шимал кенгликни 38-чи параллели бла бёлюб эки оккупация зона къургъандыла. Шимал зонаны оноуу Совет Союзну, къыбыла зонаныкъы уа АБШ-ны оноуунда болгъанды. 1948 джылда Сууукъ урушну эсебинде болгъан къралла арасы тикликни заманында бу эки зона суверен къралла боладыла. Социалист кърал Корей Халкъ-Демократ Республика (КХДР) шималда Ким Ир Сенни диктатурасыны тюбюнде къуралады, капиталист кърал - Корея Республика — къыбылада Ли Сын Манны авторитар башчылыгъында къуралады. Джангы къуралгъан корей къралланы эки правительстволары кеслерин бютеу Кореяны да джангыз легитим правительстволары ала болгъанын чертгендиле, экиси да араларында чекни дайым болгъанын таныргъа унамагъандыла.

Иосиф Сталин, талай кере Шимал Кореядан къыбылагъа чабарын артха коярын излегенди, ахырында ол бла Мао Цзэдун 1950 джылны джазында урушну башланыууна разылыкъ бергендиле[lower-alpha 5]. Шимал-корей сауутлу кючлени бёлеклери (Корей халкъ аскер) чекни ётюб, Къыбыла Кореягъа 1950 джылны 25 июнунда киредиле[35]. БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгеши ол кюн огъунакъ Шимал Кореяны ишлерин терслеб, БМО-ну Аскер Командованиясын къурууун эмда кючлени Кореягъа джибериб агрессиягъа къаршчы туруууна санкция береди[36][37]. Совет Союз Бирлешген Миллетлени Организациясыны Тайванны (Къытай Республиканы) Къытай болуб таныгъаны ючюн, байкот этгенди[38], континентдеги Къытай а уа (Къытай Халкъ Республика) БМО джанындан танылмагъаны себебли, экиси да кеслерини бирликчи Шимал Кореялары джанлы болуб Къоркъуусузлукъну Кенгешинде бардырылгъан олтурууда джакълаялмагъандыла. Ахырында Бирлешген Миллетлени Организациясына кирген джыйырма бир кърал БМО-ну кючлерине къошулгъандыла, алай болса да аскер персоналны 90 % АБШ-дан болгъанды[39].

Урушну биринчи эки айындан сора, къыбыла-корей кючле эм Кореягъа ашыгъыш джиберилген американ аскерле дженгилиуню эшигине джетедиле, Пусанский периметр атлы къоруулау сызны ичинде гитче джерчикде киритленедиле. 1950 джылны сентябрында Инчхонда Бирлешген Миллетлени рискли операциялары башланады, бу десант операцияны эсебинде Корей халкъ аскерни баджарыу джоллары кесиледи. Къуршоуланыб джесир алыннганладан къалгъанла шималгъа ыхтырылыргъа керек боладыла. Бирлешген Миллетлени кючлери Шимал Кореягъа 1950 джылны октябрында киредиле, эмда мычымай Къытай бла чекден узакъ болмагъан Ялуцзян суугъа джууукълашадыла, амма 1950 джылны 19 октбярында кеси излеми бла джыйлгъан къытай аскерле Ялуцзян сууну ётюб, урушха къошуладыла[35]. Бирлешген Миллетлени кючлери Шимал Корядан къыбылагъа алгъа урушну биринчи эм экинчи этапындан сора ыхтырылыргъа керек къаладыла. Декабрны аягъына уа къытай аскерле Къыбыла Кореягъа киредиле.

Бу ахыргъы сермешиуледе Сеул 4 кере кючленнгенди, ахырында уа коммунист кючле, къазауатны башланнган джери - 38 параллелине дери къысталгъандыла. Андан сора фронт тохташханды эмда ахыргъы 2 джылда баргъан уруш - арытыу уруш болгъанды. был захвачен 4 раза, а коммунистические силы были отброшены на позиции около 38-й параллели, недалеко от того места, где началась война. Джердеги уруш тохташса да, хауадагъы уруш тыйгъычсыз баргъанды. Шимал Кореяны Бирлешген Штатланы авиациясы бомбалагъанлай тургъанды, реактив къырыучула тарихде биринчи кере хауа сермешиуде тюбешгендиле, совет пилотла джашыртын кеслерини коммунист бирликчилери джакълаб сермешиулеге къошулгъандыла.

Сермешиуле 1953 джылны 27 июлунда тохтагъандыла, ол заманда Пханмунджоме было подписано Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу къол салыннганды. Келишиу корей демилитаризация зонаны къуруб Шимал эм Къыбыла Кореяланы бири-биринден айыргъанды, джесирлени ызларына къайтыргъа эркинлик берилгенди. Алай болса да, мамырлыкъ кесаматха къол салынмагъанды, эм да эки Кореяда формал халда бири-бири бла уруш этмей уруш халда тургъаннга саналадыла (бузлатылгъан конфликт)[40][41].

Корей къазауат бусагъатдагъы эпохадагъа конфликтледен эм ойгъан, эм чачыу берген конфликтди, аны заманында юч миллион чакълы бир адам ёлгенди[42]. Къазауатда Кореяны уллу шахарларыны бири да къалмай оюлгъандыла, эки джанындан да мингле бла адам къаршчы джаны джанлы деген ишек бла ёлтюрюлгенди, шимал кореячыла джесир тюшген къыбыла кореячыланы ачлыкъ бла къыргъандыла. Шимал Корея тарихде эм кючлю бомбаланнган къралгъа саналады[43]. Аны тышында, хыйсаблагъа талай миллион шимал кореячы къазауатны заманында Шимал Кореядан къачыб къутулгъандыла[44].

Комментарийле

  1. АБШ бла Таиланд Бирмадагъы Юньнань антикоммунист аскер бла Къытай Республиканы сауутлу кючлерине болушлукъ этгендиле, аланы Коммунист Къытайны эсин бурур ючюн экинчи фронт кибик тутхандыла[3]. Аны тышында 14000 къытай кеси кёлю бла баргъан аскерчи кертиден антикоммунистле болуб, кеси разылыкълар бла джесирге тюшюб, Тайваннга реаптриация этгендиле[4].
  2. Де-юре СССР конфликтде нейтралитетни тутханды, алай а кертиликде урушну узунлугъунда сермешиулеге къошулгъанды, артыкъсыз да авиациясы бла хауагъа къаршчы къоруулау бёлеклери эмда аскер специалистлери бла кенгешчилери, аны бла бирге сауут эм башха материалла бла болушханды.
  3. Ким Ир Сен бла бирге къралгъа башчылыкъ этгенди кертиликде, къара: 이지수. 2010, 인물로 다시 보는 6·25 "이 자식아, 전쟁지면 너도 책임있어" 김일성, 박헌영에 잉크병 집어 던져 (кор.). 조선일보.
  4. Кол салыу церемония 18 кюнден, 1945 джылны 2 сентябрында болгъанды
  5. Тарихчи Ким Хакчун бегитгеннге кёре, «Москва бла Пхеньянны арасында 1950 джылны январындан июнуна дери алышыннган кёб телеграмма, эм да, андан да магъаналсы, Сталин бла Ким [Ир Сенни] апрелде Москвада, эм Мао бла Кимни Пекинде май айда таша тюбешиулери — юч коммунист алчыла 1950 джылны 25 июнунда Корей къазауатны башланыуунда баш джууаблыла болгъанларын кёргюзеди»[34].

Къайнакъла

  1. 독일, 62년만에 6.25 전쟁 의료지원국에 포함…총 6개국으로 늘어, 해럴드 경제 (2018-06-22).
  2. Young, Sam Ma (2010). "Israel's Role in the UN during the Korean War". Israel Journal of Foreign Affairs 4 (3): 81–89. doi:10.1080/23739770.2010.11446616, http://www.israelcfr.com/documents/4-3/4-3-6-YoungSamMa.pdf.
  3. Han, Enze (2024). The Ripple Effect: China's Complex Presence in Southeast Asia. New York, NY: Oxford University Press. p. 65. ISBN 978-0-19-769659-0.
  4. 周琇環 (2011年6月). "接運韓-{}-戰反共義士來臺之研究(1950-1954)" (PDF). 國史館館刊 (28期): 115-154, https://www.drnh.gov.tw/var/file/3/1003/img/33/16.pdf.
  5. Morris-Suzuki, Tessa (2012-07-29). "Post-War Warriors: Japanese Combatants in the Korean War". The Asia-Pacific Journal: Japan Focus 10 (31), https://apjjf.org/2012/10/31/Tessa-Morris-Suzuki/3803/article.html. Retrieved on 2022-08-19.09.2026.
  6. Whan-woo, Yi Pakistan's Defense Day rekindles Korean War relief aid (2019-09-16).
  7. Edles, Laura Desfor (1998). Symbol and Ritual in the New Spain: the transition to democracy after Franco. Cambridge, UK: Cambridge University Press. p. 32. ISBN 978-0521628853, https://archive.org/details/symbolritualnews00edle.
  8. [Lee Jae-min A warm breeze from Cuba] (ингил.) (2015-07-14).
  9. 1 2 Edwards, Paul M. (2006). Korean War Almanac. Almanacs of American wars. New York: Infobase Publishing. p. 528. ISBN 978-0816074679, https://books.google.com/books?id=5gYCm0bM68sC&pg=PA528.
  10. Kocsis, Piroska Magyar orvosok Koreában (1950–1957) (мадж.). Budapest: Magyar Országos Levéltár (2005).
  11. Romania's "Fraternal Support" to North Korea during the Korean War, 1950–1953. Wilson Centre (2011-12).
  12. 蒙古国与朝鲜半岛的关系分析_新闻中心_ (къыт.).
  13. Robert Dornan, Accounting for POW – MIAs from the Korean War and the Vietnam War (1996) pp. 31–32
  14. 6.25 전쟁의 피해 (кор.). 대한민국 국방부.
  15. Employment of Armor in Korea, Vol 1, Operations Research Study, page 19-20.
  16. W. M. Donnelly, Under Army Orders: The Army National Guard during the Korean War. — College Station, TX: TAMU Press, 2001. — P. 79—80. — 320 p. — (Williams-Ford Texas A&M University Military History Series). — ISBN 1-58544-117-1.
  17. «Хауа урушну энциклопедиясы» атлы ингилиз чыгъарманы оюмуна кёре корей къазауатны заманында «коммунистлени авиациясы» хауада 949 мешинасы, джерде эсе уа — 89 тас этгенди.
  18. Korean War: Chronology of U.S. Pacific Fleet Operations, May–August 1952, Архивировано 12 август 2006
  19. 1 2 3 Корейская война. Эпизоды участия Советского Флота, Архивировано из оригинала 27 январь 2024
  20. Грей, Рэндал, редактор, «Дунияны бютеу уруш кемелери 1947–1982» Конвея, Кесек II: Варшава кесамат эм къошулмагъан къралла, Аннаполис, Мэриленд: Naval Institute Press, 1983,ISBN0-87021-919-7, п. 348.
  21. 1 2 James A.Field Jr. «History of United States Naval Operations: Korea
  22. 1 2 3 4 Democratic People's Republic of Korea Naval Battles, Архивировано 11 июль 2021, Дата обращения: 27 январь 2024
  23. 1 2 Samuel P. Porter (2022-10-01), In Dangerous Waters: Japan’s Forgotten Minesweeping Operations in the Korean War, Архивировано 27 сентябрь 2023
  24. Yasuzo Ishimaru (2018-02), The Impact on Japan from Mine Warfare during the Korean War (PDF), Архивировано (PDF) 4 март 2023
  25. Rummel, Rudolph J. (1997). "Chapter 10, Statistics of North Korean Democide Estimates, Calculations, And Sources". Statistics of Democide: Genocide and Murder Since 1900. ISBN 978-3825840105.
  26. Andrew C. Nahm; James Hoare (2004). "Historical Dictionary of the Republic of Korea". Scarecrow Press, pp. 129–130.
  27. Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, 2005. ―Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths.‖ European Journal of Population: 21(2–3): 145–166. Korean data available at "The PRIO Battle Deaths Dataset, 1946–2008, Version 3.0" Архивная копия от 4 июнь 2022 на Wayback Machine, pp. 359–362
  28. Xiaobing Li. A History of the Modern Chinese Army. — Lexington, KY: University Press of Kentucky, 2007. — P. 111. ISBN 978-0-8131-2438-4.
  29. Korean War: In the View of Cost-effectiveness
  30. Grigorij F. Krivošeev. Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century. — London: Greenhill, 1997. ISBN 1-85367-280-7.
  31. "В Китае возложили венки к захоронениям погибших в Корейской войне советских воинов", ТАСС, 2023-07-27, Архивировано 27 январь 2024
  32. Employment of Armor in Korea, Vol 1, Operations Research Study, page 36-37
  33. YUK GUN, SOUTH KOREAN ARMY, Архивировано 25 ноябрь 2010
  34. Steven Lee, The Korean War in History and Historiography. Journal of American-East Asian Relations, 21, No. 2 (2014): 185—206. doi:10.1163/18765610-02102010, P. 190.
  35. 1 2 Devine, Robert A.; Breen, T. H.; Frederickson, George M.; Williams, R. Hal; Gross, Adriela J.; Brands, H. W. (2007). America Past and Present. II: Since 1865 (8th ed.), Pearson Longman. pp. 819–21. ISBN 978-0321446619.
  36. БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгешини 82-чи резолюциясы
  37. Derek W. Bowett, United Nations Forces: A Legal Study of United Nations Practice, Stevens, London, 1964, pp. 29—60.
  38. United Nations Security Council – History.
  39. Pembroke, Michael (2018). Korea: Where the American Century Began, Hardie Grant Books. p. 141.
  40. He, Kai; Feng, Huiyun (2013). Prospect Theory and Foreign Policy Analysis in the Asia Pacific: Rational Leaders and Risky Behavior, Routledge. p. 50. ISBN 978-1135131197, https://books.google.com/books?id=iAaHqijyLy8C&pg=PA50.
  41. Li, Narangoa; Cribb, Robert (2014). Historical Atlas of Northeast Asia, 1590–2010: Korea, Manchuria, Mongolia, Eastern Siberia, Columbia University Press. p. 194. ISBN 978-0231160704, https://books.google.com/books?id=zfMYBQAAQBAJ&pg=PA194. Архивная копия от 15 февраль 2023 на Wayback Machine
  42. Cumings, Bruce (2011). The Korean War: A History, Modern Library. p. 35. ISBN 9780812978964. "Тюрлю-тюрлю энциклопедиялада ючджыллыкъ конфликтге къошулгъан къралла бютеулей 4 миллион чакълы бир къурман бергендиле, аладан эм азы бла 2 миллиону мамыр адамла болгъандыла. Процент джаны бла Экинчи дуния къазауатдан да, Вьетнамдагъы къазауатдан да мийик болгъанды бу кёргюзюм. Бютеулей 36 940 американлы корей сермешиу сахнада ёлгенди; аладан 33 665 адам сермешиулени кесинде, 3 275 адам а уа башха чурумла бла. 92 134 чакълы бир американлы сермешиуледе джараланнганды, он джылла ётюб да 8 176 хапарсыз тас болгъаннга саналадыла. Къыбыла Кореяда 1 312 836 адам джарсыгъанды, аладан 415 004 ёлгенди. БМО-ну башха бирликчилерини ичинде къоранчла 16 532 адам болгъанды, аладан 3 094 адам ёлгенди. Хыйсаблагъа кёре, Шимал Кореяны къоранчлары 2 миллиона чакълы бир адам болгъанды аладан миллион чакълы бири мамыр адамла эм 520 000 аскерчи. Хыйсаблагъа кёре къытай аскерчиледен ёлгенлени саны 900 000 чакълы бир болгъанды"
  43. Fisher, Max. Americans Have Forgotten What We Did to North Korea (2015-08-03).
  44. Robinson, Michael E. (2007). Korea's Twentieth–Century Odyssey. Honolulu, HI: University of Hawaii Press. pp. 119120. ISBN 978-0824831745, https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/119.
Мета-вики
Бютеу проектлени координациясы
Викивидле
Биология видле
МедиаВики
Вики-программала джазыу
Стратегия
Викимедианы стратегиялы планы
Тулсервер
Викимедианы инструментлери
Викибилгиле
Эркин билим база
Вики-статистика
Проектлени статистикасы