МКГКС
МКГКС — (метр, килограмм-кюч, секунд) метр, килограмм-кюч эм секунд тамал биримлери болгъан ёлчелеу биримлени системасыды; аннга дагъыда техникалыкъ биримле система да дейдиле. МКГКС-ни тамалында LFT физикалыкъ уллулукъланы системасы барды, анда тамал уллулукъла узунлукъ, кюч эм заманды[1].
Килограмм-кючню ачыкълауу былай болгъанды: «килограмм-кюч, килограммны халкъла арасы прототипини массасына тенг рахатда тургъан массагъа эркин тюшюуню терклениуюне тенг (9,80665 м/с²) терклениуню берген кючдю»[2].
Массаны бирими
[тюзет | къайнакъны тюзет]МКГКС системада массаны бирими чыгъарылгъан бирим богъанды — ол 1 кгк болгъан кючню 1 м/с² терклениу берген масса болуб белгиленнгенди эмда 9,80665 кг болгъанды. Ол себебден, МКГКС-да массаны бирими килограмм-кюч-секунд метрге квадратда (кгк·с²/м) деб белгиленнгенди. Биринчи бу биримге «инерта» (лат. inertis — къымылдамагъан, тебмеген; кириллица: «и»; халкъла арасы: «i») неда «массаны техникалыкъ бирими» деб атар план болгъанды, алай а официал халда бу атла бегитилмегендиле[2].
Тарихи
[тюзет | къайнакъны тюзет]МКГКС XIX ёмюрню ортасына джарашдырылгъанды; бусагъатда хайырландырылмагъанны орнундады. СССР-де МКГКС система тюрлю-тюрлю заманлада ОСТ ВКС 6052, ГОСТ 7664-55 эм ГОСТ 7664-61 стандартла бла бегитилгенди.
Бусагъатда Россияда МКГКС системаны хайырландырыуу практикада МКГКС-ни биримлеринде шкалалары болгъан кёб ёлчелеу адырла болгъаны себебли хайырланыудан чыгъарылмайды.
Белгиле
[тюзет | къайнакъны тюзет]- ↑ Чертов А. Г. Единицы физических величин. — М.: «Высшая школа», 1977. — 287 б.
- 1 2 Деньгуб В. М., Смирнов В. Г. Единицы величин. Словарь справочник. — М.: Издательство стандартов, 1990. — Б. 64. — 240 б. — ISBN 5-7050-0118-5.
Литература
[тюзет | къайнакъны тюзет]- Уллу совет энциклопедиядан статья — [ МКГСС система единиц]
