Малави
Малави
ингил. Republic of Malawi
ньянджа Dziko la Malaŵi
 Малавини байрагъы |
 Малавини герби |
.svg)
| Девиз | Unity and Freedom («Бирлик эмда Азатлыкъ») |
|---|---|
Гимн |
O God Bless Our Land of Malawi |
| Оноу формасы | президент республика |
|---|---|
| Президент | Питер Мутарика |
| Вице-президент | Майкл Уси |
| Ара шахары | Лилонгве |
| Уллу шахар(лар)ы | Лилонгве, Блантайр |
|---|---|
| Бютеу территориясы | 118 494 км2 (дунияда 98) |
| Сууну юсю | 20,6 % |
| Сагъат бёлгеси | UTC+2 |
| Бютеу халкъы (2024) | ▲21 289 053 адам (дунияда 65) |
|---|---|
| Къалынлыгъы | 222 адам/км2 |
| БИП (номинал) (2023) | $ 13,17 млрд (149) |
|---|---|
| БИП (ном.) адам башына (2023) | $ 579 (190) |
| ААИ (2023) | ▲0.517 (алаша) (172) |
| Валютасы | малавий квача (MWK) |
| ISO 3166-1 коду | MW |
|---|---|
| Домен(лер)и | .mw |
| Телефон коду | +265 |
Малави (ингил. Malawi, ньянджа Malaŵi /məˈlɔːwi,məˈlɑːwi,ˈmæləwi/[1]), официал аты — Малави Республика (ингил. Republic of Malawi; 1964 джылгъа дери Ньясаленд, ингил. Nyasaland) — Къыбыла Африканы кюнчыгъыш кесегинде орналгъан, тенгизге чыкъмагъан кърал.
Географиясы
[тюзет | къайнакъны тюзет]Малави бла къыбылада эмда къыбыла-кюнчыгъышда Мозамбик (чекни узунлугъу — 1498 км), кюнбатышда Замбия (847 км), шималда Танзания (512 км) чеклешедиле. Кюнчыгъышда Мозамбик эмда Танзания бла чеки Ньяса кёл бла барады.
Малавины кёбюсю таулу джерде орналыбды. Уллу Рифт ёзен шималдан къыбылагъа кеседи къралны. Бу терен чунгурда Малави (башха аты Ньяса) кёл орналады. Малави кёл Африкада ючюнчю кёл болуб къралны 25% территориясын алады.
Уллу Рифт ёзенден кюнбатышгъа 910 - 1220 м орта мийиклиги бла мийик сыртлыкъла орналадыла.
Къралны эм мийик джери, Малавины къыбыла кесегинде орналгъан тау - Муланье (3002 м).
Малавины баш суу - Шире суу Малави кёлню къыбыла къыйырындан чыгъъыб 400 км къыбылагъа барыб Мозамбикде Замбези суугъа кошулады.
Климаты
[тюзет | къайнакъны тюзет]Малавины къургъакъ къыш бла саваннаны тропик климаты барды (Кёппени климат классификациясы бла — Aw). Ноябрдан апрелге дери джангурлу джай, майдан октябргъа дери къургъакъ къыш болады. Таулада 2 км ёрге дараджада къар тюшюб температура 0°C-дан тюбюне тюшерге болады.
Эм джылы ноябрь айда орта температурасы таулада 20 °C-дан, Малави кёлню джагъасында 27 °C-гъа дери тюрленеди, эм сууукъ июль айда уа таулада 14 °C, кёл джагъасында 19 °C болады. Джылгъа джаум, ёзенледе 750—1000 мм, таулада 2500 мм джетеди.
Политикасы
[тюзет | къайнакъны тюзет]Малави — унитар президент республикады. Башчылыкъны 5 джылгъа сайлангъан президент этеди.
Закончыгъарыучу власть бир палата болгъан Миллет ассамблеядан къуралады. Миллет ассамблеяда 5 джылгъа сайлангъан 193 депутат олтурады.
Ингилиз хакъ модель Малавини сюдлюк системасыны тамалындады. Малавини бойсунмагъан сюдлюк системасы Баш аппеляция сюдден, Мийик сюдден, Урунууда келишиулени сюдден эмда беш дараджагъа бёлюнген магистрат сюдледен къуралады.
Административ бёлюнюу
[тюзет | къайнакъны тюзет]
Малави 28 округдан къуралгъан юч провинциягъа бёлюнеди: Шимал провинция, Ара провинция, Къыбыла провинция.
| № | Округ | Административ аралыгъы | Майданы, км² | Адам саны,[2] адам. (2008) | Къалынлыгъы, адам./км² |
|---|---|---|---|---|---|
| Ара провинция | |||||
| 1. | Дедза | Дедза | 3 624 | 624 445 | 172,31 |
| 2. | Дова | Дова | 3 041 | 558 470 | 183,65 |
| 3. | Касунгу | Касунгу | 7 878 | 627 467 | 79,65 |
| 4. | Лилонгве | Лилонгве | 6 159 | 1 905 282 | 309,35 |
| 5. | Мчинджи | Мчинджи | 3 356 | 456 516 | 136,03 |
| 6. | Нкота-Кота | Нкота-Кота | 4 259 | 303 659 | 71,30 |
| 7. | Нчеу | Нчеу | 3 424 | 471 589 | 137,73 |
| 8. | Нчиси | Нчиси | 1 655 | 224 872 | 135,87 |
| 9. | Салима | Салима | 2 196 | 337 895 | 153,87 |
| Шимал провинция | |||||
| 10. | Читипа | Читипа | 4 288 | 178 904 | 41,72 |
| 11. | Каронга | Каронга | 3 355 | 269 890 | 80,44 |
| 12. | Ликома | Ликома | 18 | 10 414 | 578,56 |
| 13. | Мзимба | Мзимба | 10 430 | 861 899 | 82,64 |
| 14. | Нката-Бей | Нката-Бей | 4 071 | 215 789 | 53,01 |
| 15. | Румпи | Румпи | 4 769 | 172 034 | 36,07 |
| Къыбыла провинция | |||||
| 16. | Балака | Балака | 2 193 | 317 324 | 144,70 |
| 17. | Блантайр | Блантайр | 2 012 | 1 001 984 | 498,00 |
| 18. | Чиквава | Чиквава | 4 755 | 434 648 | 91,41 |
| 19. | Чирадзулу | Чирадзулу | 767 | 288 546 | 376,20 |
| 20. | Мачинга | Мачинга | 3 771 | 490 579 | 130,09 |
| 21. | Мангоче | Мангоче | 6 273 | 797 061 | 127,06 |
| 22. | Муландже | Муландже | 2 056 | 521 391 | 253,59 |
| 23. | Мванза | Мванза | 826 | 92 947 | 112,53 |
| 24. | Нсандже | Нсандже | 1 942 | 238 103 | 122,61 |
| 25. | Тайоло | Тайоло | 1 715 | 587 053 | 342,30 |
| 26. | Фаломбе | Фаломбе | 1 394 | 313 129 | 224,63 |
| 27. | Зомба | Зомба | 2 580 | 667 953 | 258,90 |
| 28. | Нено | Нено | 1 469 | 107 317 | 73,05 |
| Бютеулей | 94 276 | 13 077 160 | 138,71 | ||
Сурат галерея
[тюзет | къайнакъны тюзет]
Малави кёлде кюн батхан заман (Кейп-Маклир шахарны къатында).
Малави кёл миллет паркда.
Лилонгве шахарда орналгъан базар.
Малавини миллет банкны мекямы (Лилонгве шахар).
Малавини баш Камузу Халкъа арасы аэропорту.
Малави кёлню джагъасында чабакъчыла чабакъны къатдырыргъан этеле.
Муланье тауну къатында орналгъан шай плантацияла.
Ликубула суу секиртме.
Голомоти - Уллу Африка Рифт ёзенгъе тюшкен джар.
.jpg)
.jpg)
.jpg)