Прагматика санкция (1713)
Прагматика санкция (лат. Sanctio Pragmatica, нем. Pragmatische Sanktion) — Сыйлы Рим империяны императору VI Карл 1713 джылны 19 апрелинде алгъан, тахт кёчюуню юсюнден законду.
Ичиндегиси
[тюзет | къайнакъны тюзет]Санкция императорну да, аны ёлген тамада къарнашыны да тахтха олтурурча эркиши балалары болмагъаны себебли алыннганды. Бу законнга кёре императорну джашлары болмаса, Габсбургланы тукъум джерлери къызларына кёчюуню (тёлюсю тыйылса — императорну ёлген тамада къарнашыны къызларына эм аланы эркиши эм тиширыу тёлюлерине биринчи туугъан хакъ бла кёчюуюню) мизамгъа келтиргенди. Аны тышында санкция Габсбургланы тукъум джерлерини бёлюнмезлигине гарантия бергенди. Санкция юч джурт къауумгъа юлёшиннген Габсбургланы джерлерин санагъанды: немец джуртла (Австрия, Крайна, Штирия, Триест), славян джуртла (Богемия, Моравия, Галичина, Буковина), маджар джуртла (Маджар, Карпат арты, Хорватия)
Тарих
[тюзет | къайнакъны тюзет]Карл баласыз болгъан заманда, тахтха олтурлукъ, ёлген къарнашы I Иосифни тамада къызы — Мария Йозефа болгъанды, аны ызындан — кичи эгечи Мария Амалия. Эки къыз да эрге чыгъыб, ата къарнашларыны тахтларына хакъларындан артха тургъанларындан сора, тахтха олтурлукъ Карла тамада къызы — 1717 джылда туугъан Марии-Терезиягъа кёчгенди.
1720—1724 джыллада Прагматика санкцияны империяны халкъыны келечилери да таныгъандыла. Санкцияны тексти 1724 джылны 6 декабрында басмаланнганды. Аллында санкцияны алчы Европа къралланы асламысы къабыл этгенди, аланы ичинде:
- Испания - 1725 джылгъы Вена кесамат бла
- Эресей - 1726 джылгъы Вена кесамат бла
- Бранденбург (1727)
- Голландия эм Ингилиз (1731)
- Дания эм Ганновер (1732)
- Саксония эм Франция (1735)
Санкцияны Бавария танымагъанды, анда тахтха олтурлукъ — Карл Альбрехт — Мария Амалия бла юйдегили болгъанды.
Алай а VI Карлны 1740 джылда ёлюмюнден сора Мария-Терезияны тахтха хакъларына дау этилгенди, ол 1740—1748 джыллада Австрияны тахты ючюн урушха джол ачханды. Уруш 1748 джылны Ахен мамырлыгъы бла бошалгъанды, ол Мария Терезиягъа, атасыны иеликлерине ие болургъа гарантия бергенди (Пруссиягъа кёчген Силезия тышында). Сыйлы Рим империяны императорларыны тахтына хакъ тамамы бла аны эри I Францха бегитилгенди. Прагматикс санкция австриячы монархияны баш законларыны тизмесине киргенди.
Дагъыда къара
[тюзет | къайнакъны тюзет]Литература
[тюзет | къайнакъны тюзет]- Ingrao, Charles W: The Habsburg monarchy, 1618–1815. Cambridge University Press 2000 ISBN 0-521-78505-7
- Kann, Robert A.: A history of the Habsburg Empire, 1526–1918. University of California Press 1980 ISBN 0-520-04206-9