Контентге кёч

Территориялыкъ автономия

Википедия — эркин энциклопедияны статьясы.

Территориялыкъ автономия — къралны къурамындагъы белгили бир территориялыкъ къуралышха, къралны законларыны тамалларында, контролунда, политикалыкъ эмда/неда администрациялыкъ (оноу джюрютюу) сфералада кеси оноуун джюрютюрге амал берилиую болгъан автономияны бир тюрлюсюдю, аны статусун, функцияларын ол къурамында болгъан къралны конституциясында неда энчи закон бла бегитиледи.

Территориялыкъ автономия, автономияны бир тюрлюсю кибик

[тюзет | къайнакъны тюзет]

Бир-бирде унитар къралны къурамында автоном территория болургъа болады (Корсика - Францияда, Фарер айрымканла бла Гренландия - Данияда, Курдистан Иракъда, Къаракъалпакъстан Юзбекистанда, Нахичеван Азербайджанда, Тау-Бадахшан автоном область Таджикистанда, Гагауз Ери Молдовада, эмда дагъыда талай юлгю).
Бу къауум къуралышла кёбмиллетли унатир неда федератив къраллада къураладыла, ол кърал къурууда юч проблеманы тюзетир амал бла этиледи: властны децентрализациясы, миллетлени арасында илешкилени джарашдырыу эмда аланы маданият къыйматларын сакълау.
Тинтиучюлени кёбюсю автоном къуралышланы эки типин айырады[1]:

Территориялыкъ автономия бла федерализмни институту

[тюзет | къайнакъны тюзет]

Айры категорияда болгъан федерализмни институту бла автономияны бир дараджагъа салыргъа керек тюлдю. Федератив къралны сыфатландырыууна къараб, автономияны болушлугъу бла къуру кърал властны децентрализациясы бардырылгъанын ангыларгъа боллукъду, автономияны кърал кеси береди, автономияны къраллыкъ ышанлары болса да (энчи закончыгъарыучу эм толтуруучу оргалары, законлары, статусу, ич гражданлыгъы, белгилери д. а. к.), аны статусу федерацияны субъектинден башхады. Автоном хакъланы бериуню юлгюсюне автоно округланы, областланы неда регионланы къурауну санаргъа боллукъду (СССР-де болгъан кибик).