Физикалыкъ уллулукъланы системасы
Физикалыкъ уллулукъланы системасы' (андан ары ФУС) — бири-бири бла байламлы физикалыкъ уллулукъланы бютеуюдю, бир физикалыкъ уллулукъла бойсунмагъан (тамал физикалыкъ уллулукъла) башхалары уа аланы функциялары (чыкъгъан физикалыкъ уллулукъла) болуу тамал принципиди. ФУС физикалыкъ уллулукъланы байламларыны неда алгебраик диаграммаларыны структуралыкъ схемасыды. Бу байламла математикалыкъ кёргюзюуледе, белгилеген тенглендириу деб суратланадыла[1][2].
ФУС-ни юлгюлери
[тюзет | къайнакъны тюзет]1. Уллулукъланы халкъла арасы системасы (фр. Système International de grandeurs, ингил. International System of Quantities, ISQ). Ёлчемли электрикалыкъ эм магнит дайымланы эмда формулаланы рационализацияланнган джаздырылыуун хайырландырады (Максвеллни тенглендириулеринде 4π коэффициент джокъду).
Тамал физикалыкъ уллулукъла болуб ISQ быланы хайырландырады:
- L — узунлукъ.
- М — масса.
- Т — заман.
- I — электрика ток.
- Θ — термодинамикалыкъ температура.
- J — джарыкъны кючю.
- N — затны саны.
ISQ биримлени когерент системасы Биримлени халкъла арасы системасы ЁС-ди.
2. Бартини физикасында законну кёзюулюк таблицасы
Тамал физикалыкъ дайымланы арасында илешкилени юсюнден гипотезасын Бартини кесени статьясында (чам халда)[3]) суратларгъа кюрешгенди[4][5].
3. Кронну Коммутатив диаграммасы неда ФУС кёбкъыйырлы алгебраик диаграммаланы эмда 8 тензорланы ангыламларын киргизедиле:
- ea — электрикалыкъ кючениу,
- b'a — токну кючю,
- ha — салыннган электрикалыкъ кючениу,
- d'a — саланнган токну кючю,
- Ea — электрикалыкъ къырны кючениулюгю,
- B'a — магнит индукция,
- Ha — магнит къырны кючениулюгю,
- D'a — электрикалыкъ тайыу.
Практикада «ФУС» термин аз хайырландырылады. Кёбюсюне биримле системада формулаланы юсюнден сёлешинеди (ЁС, СГС э.а.к.).
Белгиле
[тюзет | къайнакъны тюзет]- ↑ В. Брагин, В. Панков Прогнозатор Вудынского - машина предсказывающая не открытые законы // Изобретатель и рационализатор. — 1973. — № 1.
- ↑ Исследование сложных систем по частям - диакоптика, 1972, с. 511
- ↑ В. И. Арнольд. Истории давние и недавние. — М.: ФАЗИС, 2002. — 96 б. — ISBN 5-7036-0077-4.
- ↑ П. Г. Кузнецов, Р. О. ди Бартини О множественности геометрий и множественности физик (орус.) // Проблемы и особенности современной научной методологии : журнал. — 1978. — С. 54—65.
- ↑ Р. О. ди Бартини Соотношения между физическими величинами (орус.) // Проблемы теории гравитации и элементарных частиц. — 1966. — С. 249—266.
Литература
[тюзет | къайнакъны тюзет]- Г. Крон. Исследование сложных систем по частям - диакоптика. — Москва: Наука, 1972. — 544 б.