Адам джилек

Эркин энциклопедия Википедияны статьясы.
Бери кёчерге: навигация, излеу
Адам джилек
Адам джилек
Чакъгъан ёсюмлюкню кёрюнюмю
Илму классификациясы
Патчахлыкъ: Ёсюмлюкле
Бёлюм: Джабыкъ урлукълула
Класс: Эки юлюшлюле
Джыйым: Роза гоккалыла
Юйюр: Розалыла
Къауум: Джилек
Тюрлюсю: Адам джилек
Латин аты
Fragaria vesca L.
ITIS 24634
NCBI 57918

Адам (тау, къой) джилек неда марако (лат. Fragaria vesca) — Розалыла юйюрден ёсюмлюкдю, Джилек къауумдан тюрлюлени бириди.

Джайылыуу бла экологиясы[тюрлендир]

Ёсюмлюк Эресейни европа кесегинде, Кюнчыгъыш эмда Кюнбатыш Сибирде, Украинада, Беларусда, Балтикада, Къазахстанда, Кавказда эмда Евразияны башха регионларында джайылыбды. Аны тышында Шимал Африкагъа, Шимал эмда Къыбыла Америкагъа келтирилиб, анда джайылгъанды. Адам джилек чегет талалада, кёкенлени ичинде, агъач кесилген джерледе ёсерге ёчдю.

Ботаника хапарлауу[тюрлендир]

Адам джилек мийиклиги 5-20 сантиметрге джетген, кёбджыллыкъ, джемиши кимге да белгили ёсюмдю,. Баш тамыры къынгырды, къысхады, базыкъды, бауур бетлиди, хаман да аны юсюне къуу болгъан чапыракълары тюшюб турадыла. Баш тамырны тюб джанына, тёгерегинден ууакъ, узун назик тюб тамрыла ёседиле. Баш тамырны баш джанындан гитче джетекле чыгъыб, джерге джабышыб, джерге тийген джиклеринден да джангы тамырла байлайдыла, джемишлери башларында ючюшер чапыракълары бла уллу болмагъан бутакъчыкълада ёседиле. Саптагъайлары чапыракълары бла бирге тюз башларында гоккалары боладыла. Аланы биришер акъ къалакъ чапыракъчыкълары барды. Орталарында кёб узун, ууакъ джибчиклерини къыйырлары сары токъмакъчыкъла боладыла. Акъ чакъгъан гоккаларында джемишлери татлы суулу, иги татымлы, тышы да мыжгъыл тёгерек токъмакъчыкълары бла джабылыб, къызыл бетли боладыла. Джетеклерини да, бутакъларыны да, спатагъайларыны да къабукълары ууакъ тюклюдюле. Май-июнь айлада гоккалары чагъады. Июнь-июль айлада джемиши толу бишеди.

Химия къурамы[тюрлендир]

Ёсюмлюкню чапыракъларында В къауумну витаминлери, аскорбин мыстылыкъ, каротиноидле, органика мыстылыкъла (лимон, хина, алма мыстылыкъла), шекерле, эфир джауланы, флавоноидлени ызлары да кёрюнеди, аны тышында, темирни, марганецни, кобальтны тузлары да барды.

Хайырланыуу[тюрлендир]

Ёсюмлюкню джемиши адамла бла бурунгудан бери ашарыкъда хайырландырыладыла.

Джилекни чапыракъларыны сууу тер чыгъарыргъа, ётню джюрютюрге, сийдикни аслам чыгъарыргъа болушады. Диабет бла къан азлыкъ аурууда да хайырланадыла.

Fragaria vesca 003.JPG
Fragaria vesca close-up 4.jpg
Адам джилекни джемишлери
Blue morpho butterfly 300x271.png  Бу, биологияны юсюнден тамамланмагъан статьяды. Сиз болушургъа боллукъсуз проектге, тюзетиб эм информация къошуб бу статьягъа.