Португалияны реставрация къазауаты
Португалияны реставрация къазауаты (1637—1668) — Португалияны испан тачдан азат болурун излеб чыкъгъан халкъ къозгъалыуланы эмда аскер сермешиуле. 1640 джылны 1-чи декабрында да 60 джыллыкъ Испания башчылыкъ этген Иберий уния португаллыла джанындан тохтатылады (1580—1640). 1-чи декабрь Португалияны азатлыгъыны кюнюню. Алай Испания къралны суверенитетини 1668 джылны 13-чю февралында таныйды. Бу кёзюуде Португалия, унияны заманында сыйыртдыргъан колонияларын ызына къайтарыуда кюрешни башлайды.
Башлары |
[тюрлендир] Ал тарихи
1580 джылда испан король II Филипп португал тачны кючлейди. Алай бла Португалия кесини азатлыгъын тас этеди. Уния не Испаниягъа, не Португалиягъа хайырлы болмайды. Къарыуун тауусхан Испания португал колонияланы джакъларгъа къарыуу болмайды. Аланы бир къауумун голландлыла кючлейдиле (Голланд Бразилия). Португалия эсе уа халкъла арасы хакъны субъекти болмагъаны себебли, кесини джерлерин кеси джакълаялмагъанды. Испания бла унияны эсебинде, португаллыла Испанияны бютеу джауларына джау баямланнгандыла, эмда Испанияны джылла бла бардыргъан къазауатлагъа къатышыргъа керек болгъандыла.
Къазауатланы, мийик налогланы эсебинде португаллыланы турмушланы джарлыдан джарлы болгъанды. Испан инквизицияны маранлагъа (зор бла христиан этилген чууутлулагъа) къаршчы болгъаны да экономика болумну къарыусуз этгенди (300 минг чакълы бир маран къралдан къачханды). Тиллерини ушаш, тамырлары бир болса да, халкъланы айры менталитетлери, культуралары болгъанды, ол да айрылыугъа чурум чыкъгъанды.
[тюрлендир] Халкъ къозгъалыула
Мийик налоглагъа къаршчы 1637—1638 джыллада биринчи халкъ къозгъалыула башланадыла 1637 джылны 21-чи августунда Эворада къозгъалыу болады. Аякъланнган халкъ шахардан испан коррехидорну (башчылыкъ этген келечи) къыстайдыла, налог списокланы кюйдюредиле, тюрмени эмда кърал учрежденияланы чачадыла.
Халкъдан джакъ болгъанына къарамай, португал акъсюек къауум къозгъалгъанла джанлы болургъа къоркъады. Сёз ючюн, Эвораны акъсюеклери джерли архиепископ бла бирге кеслерини хунталарын къураб, къозгъалгъанланы тохтатыргъа кюрешедиле. ала Мадридни аллында, аланы властларыны джакъчылары болгъанларын кёргюзюрге излегендиле.
Португал тахтха баш кандитатурагъа саналса да, аллай оюмну аллында герцог Браганчы Жуан да тутханды. Акъсюеклени кюрешгенлерине къарамай, Эворада къозгъалыула джыл джарым барадыла. Бу къозгъалыулагъа башха шахарла да къошула башлайдыла: Алентежу, Алгарви, Лиссабон э. б. Къозгъалыуну испанлыла 1638 джылны мартында джатдыраладыла. Ол заманда Испания бла Португалияны официал патчахына IV Филипп (1621—1640) болгъанды.
[тюрлендир] Тахтны иеси ауушууу
Халкъ къозгъалыула бла хайырланыб, 1640 джылны 1-чи декабрында португал тахтха IV Жуанны Насыблыны олтуртадыла. Аны бла бирге джангы Браганса башланады. Португал кортесле — акъсюек джыйылыуу — джангы патчахха 1641 джылны январында ант этедиле. IV Жуан испанлыла бла къазауатны башлайды. Талай сермешиу 1640—1668 джыллада Фару шахарда болгъанды.
[тюрлендир] Эсебле
1641—1654 джыллада джангы патчах Бразилияда антиголланд кампанияны башлайды, эмда Къыбыла Америкадагъы португал колонияладан къыстайды. IV Жуан Испания къралны суверенитетин таныгъынчы ёлсе да, кърал де-факто эркин болады. Испания бойсунмагъан Португал къралны 1668 джылны 13-чю февралында таныйды.
