Сёгун

Википедия — эркин энциклопедияны статьясы.
Бери кёчерге: навигация, излеу
Минамото но Ёритомо, Камакур сёгунатны биринчи сёгуну

Сё́гун (яп. 将軍 сё:гун?) — 1192 джылдан башлаб 1868 джыл башланнган Мэйдзи кёзюуге дери япон тарихде Киотодагъы патчах арбазча болмай къралгъа кертиден оноуун этген адамладыла. Сёгунну правительствосуна бакуфу дегендиле (幕府) (бакуфу сёзню магъанасы «шатыр аскер стауат» дегеннге келеди). Сёгуннга оноу берилген кърал къурулушну сёгунат сёз бла белгилейдиле (япон сёз тюлдю).

Этимологиясы[тюрлендир]

«Сёгун» сёз къытай тилден келген «цзянцзюнь» сёзден къуралгъанды (将军, jiāngjūn, 'инарал'). «Цзян» («сё») къытайча «къолда тутаргъа», «оноу этерге», «цзюнь» эсе уа («гун») — «аскер» магъананы джюрютгенди. Алай бла, «сёгун» — «аскер башчы» деген магъанагъа келеди. «Япон тарих энциклопедиягъа» кёре («Кокуси дайдзитэн»), «сёгун» ангылам «Императорну буйругъу бла аскерни башына келиб къозгъалыуланы тынчайтхан адам» кибик айгъакъланады.

Алай а кечирек «сёгун» деб къуру болджаллы аскерни башына салыныб къалгъан башчыгъа тюл, сэйи-тайсёгун (征夷大将軍) титулну къысхартылыууна айтхандыла. Тайсёгун («аскер башчы») сёз аллындан да аскер башчы магъананы джюрютгенди- юч аскерни башчысына, ол ючюсюнден хар бирини башында да тюз сёгун болгъанды.

Тарихи[тюрлендир]

Тарих джанындан япон клан джамагъатда баш оноу бир кланны (имераторлукъ) къолунда болгъанды, алай а керти оноуну къолунда тутар ючюн, импраторлукъ клан башха кючлю клан бла кючлерин бирикдирирге керек болгъанды. Алай бла, императорлукъ кланны къатында дайым бир башха клан болгъанды. 456 джылгъа дери аллай клан Кацураги, 498 джылгъа дери Хэгури, 539 джылгъа дери — Отомо, андан сора Мононобэ, ёмюрню экинчи джарымында уа  — Сога болгъанды. 645 джыл оноугъа синтоист клан Фудзивара келеди.[1]

XII ёмюрде императорлукъя власть (аны бла бирге Фудзивараны власты да) къарыусузлашады, къралгъа оноугъа кёзюулеше тюрлю-тюрлю къауумла келедиле. Ол джюзджыллыкъны ахырына къралда оноуну эки клан юлеширге кюрешедиле: Тайра бла Минамото. 1156 - 1184 джыллада керти оноу Тайраны къолунда болады. Министрлени асламысы бу тукъумдан болады.

1184 джылда Минамото клан дженгеди, ол заман ол къауумну келечиси Минамото Ёсинака аскери блаЯпонияны ол замандагъы ара шахары Киотону алады, Тайра клан къыбылагъа къачады. Ол заманда оноу саулай да Минамотоланы къолларына тюшеди. Къралда оноуну де-факто алса да, де-юре император мюкюл этгинчи ол закон тышында болады, ол джыл огъунакъ Минамото Ёсинака императоргъа сэйи-тайсёгун титулну бердиртеди. Аны бла ол къралны бютеу аскер кючюн къолгъа джыяды. Энди аны хорларыкъ кюч къалмайды къралда.

Алай болса да, аны экиде къарнашы Минамото Ёритомо кеси аскер джыйыб Ёсинаканы къурутады. Андан сора Тайра кланны къыбылада къалгъанларын къурутады. Алай бла Ёритомо къралда джангыз оноу тутхан адам болады, амма керти ие болур ючюн императордан санкция керек эди, ол себебден Ёритомо сэйи-тайсёгун атны даулаб 1192 джыл алады. Ол замандан башлаб сэйи-тайсёгун (не да тюз сёгун) болждаллы аскер атдан дайым ат болады, аны бла къалмай осуйлукъ титул болгъанды..

Сёгунатны 1192 джыл къурулгъанындан башла 1867 джылда тюшюуюне дери (джети джюз джылны ичинде) сэйи-тайсёгун титул осуй бла келген титул болгъанды, формал халда император бла берилгенди. Джети ёмюрню ичинде сэйи-тайсёгун титулгъа талай клан ие болгъанды:

Камакур сёгунат — Камакура бакуфу (11921333)

Минамото Клан — 11921210 дждж., 3 сёгун

Фудзивара Клан — 12261252 дждж., 2 сёгун

Император принцле (синно) — 12521333 дждж., 4 сёгун

Киото сёгунат — Муромати бакуфу (13381573)

Асикага клан — 13381573, 16 сёгун

Эдо сёгунат — Эдо бакуфу (16031867)

Токугава клан — 16031867, 15 сёгун


Сэйи-тайсёгунланы списогу[тюрлендир]

Белгиле[тюрлендир]

  1. К. А. Попов, Законодательные акты средневековой Японии, М. 1984, стр.7
  2. «История Японии»

1 Отомо но Отомаро 793-794?
2 Саканоуэ но Тамурамаро 797-804
 — Бунъя но Ватамаро 811 сэйи-сёгун
 — Фудзивара но Тадабуми 940
3 Минамото но Ёсинака 1184
4 (1) Минамото но Ёритомо 1192-1199 1195 джыл титулун салгъанды
5 (2) Минамото но Ёрииэ 1202-1203
6 (3) Минамото но Санэтомо 1203-1219 аны бла бирге мухурну сакъчысы - найдайдзин  болгъанды
7 (4) Фудзивара но Ёриннэ 1226-1244 Фудзивара сёгун-регентоле
8 (5) Фудзивара но Ёрицугу 1244-1252
9 (6) Принц Мунэтака 1252-1266 сёгуны-принцле
10 (7) Принц Корэясу 1266-1289
11 (8) Принц Хисааки 1289-1308
12 (9) Принц Морикуни 1308-1333
13 Принц Мориёси 1333
14 Принц Нариёси 1335-1336
15 (1) Асикага Такаудзи 1338-1358
16 (2) Асикага Ёсиакира 1358-1367
17 (3) Асикага Ёсимицу 1367-1394 биргелей садайдзин (сол министр),
впоследствии дайдзё-дайдзин (баш канцлер) болуб тургъанды
18 (4) Асикага Ёсимоти 1394-1423
19 (5) Асикага Ёсикадзу 1423-1425
20 (6) Асикага Ёсинори 1429-1441
21 (7) Асикага Ёсикацу 1442-1443
22 (8) Асикага Ёсимаса 1449-1473
23 (9) Асикага Ёсихиса 1473-1489
24 (10) Асикага Ёсики 1490-1493
25 (11) Асикага Ёсидзуми 1494-1508
26 (10) Асикага Ёсики 1508-1521 экинчи кере
27 (12) Асикага Ёсихару 1521-1546
28 (13) Асикага Ёситэру 1546-1565
29 (14) Асикага Ёсихидэ 1568
30 (15) Асикага Ёсиаки 1568-1573
30 (15) Акэти Мицухидэ 1582 джылны 20-чы июндан 2-чи июлуна дери

"Онюч кюннге сёгун" кибик белгилиди

31 (1) Токугава Иэясу 1603-1605
32 (2) Токугава Хидэтада 1605-1623
33 (3) Токугава Иэмицу 1623-1651
34 (4) Токугава Иэцуна 1651-1680
35 (5) Токугава Цунаёси 1680-1709 «Ит сегун» кибик белгилиди [2]
36 (6) Токугава Иэнобу 1709-1712
37 (7) Токугава Иэцугу 1712-1716
38 (8) Токугава Ёсимунэ 1716-1745
39 (9) Токугава Иэсигэ 1745-1760
40 (10) Токугава Иэхару 1760-1786
41 (11) Токугава Иэнари 1787-1837
42 (12) Токугава Иэёси 1837-1853
43 (13) Токугава Иэсада 1853-1858
44 (14) Токугава Иэмоти 1858-1866
45 (15) Токугава Ёсинобу 1866-1867 аны бла бирге мухурну сакъчысы - найдайдзин  болгъанды