Контентге кёч

Суу къобуу

Википедия — эркин энциклопедияны статьясы.
Джангы Орлеан, Луизиана, Катрина ураганны заманында суу басыу, 2005-чи джыл.
Kroufish сууну къобуууну эсеблери, Висконсин, АБШ, 2008-чи джыл.

Суу къобуу , Суу басыу[1]баргъан сууда, кёлде эмда башха суу сакълау джерледе сууну дараджасы кёлютюрюлюб, экономикагъа, социал сферагъа эмда табигъатха заран бериб, уллу территорияны суу басыуду.


Суу къобууну джайылгъанына эмда берген заранына кёре классификация[тюзет | къайнакъны тюзет]

Гитче[тюзет | къайнакъны тюзет]

Гитче суу къобуула тюзде саркъгъан суулада боладыла. Бек уллу болмагъан территорияланы суу басады. Эл мюлк джерлени 10% азы суу тюбюне кетеди. Адамланы джашау ритмлерин бузмайды. 5-10 джылны ичинде бир керек болады. Берген зараны бек уллу болмайды.

Уллу[тюзет | къайнакъны тюзет]

Эслерча заран бередиле, иги кесек джер суу тюбюне кетеди, эл мюлк джерлени 15% дери басылады. Адамланы мюлк эмда джашау ритмлерин бузады. Бир къауум адамны эвакуация этерге керек болады. 20-25 джылны ичинде бир кере болады.

Бек уллу[тюзет | къайнакъны тюзет]

Уллу материал заран бередиле, сууланы бассейнлерин саулай басадыла. Эл мюлк джерлени 50-70% суу тюбюне кетеди, джерлешим пунктла да кетерге болады. Джашауну барыуун ауур тюрлендиреди. Кёбчюлюкню эвакуация этерге керек болады. 50-100 джылда бир кере болуучанды.

Пеляхлы[тюзет | къайнакъны тюзет]

Мюлкге бек уллу заран бередиле, адамла ичинде да ёлюмлеге чурум боладыла, бирден аслам суу бассейни басадыла. Эл мюлк джерлени 70% асламы суу тюбюне кетеди, кёб джерлешим джер, инженер коммуникация, санагъат къуралыш да басылады. Адамланы джашаулары бек тюрленеди. 100-200 джылда бир кере болады.

Чурумлары[тюзет | къайнакъны тюзет]

Эстергомда суу басыу, Маджар, 2006-чы джылны 1-чи апрели.

Тохтамагъан джангурла[тюзет | къайнакъны тюзет]

Кёб заманны джаугъан джангурла, суу къобуугъа себеб боладыла. Ала кёбюсюне мылы климаты болгъан регионлада, джаз неда къач тюбейдиле. Кёбню баргъан джангур, къобанланы, кёллени джагъаларындан чыгъыугъа себеб болады, ала эсе уа тёгерекни басадыла.

Къарланы эриую[тюзет | къайнакъны тюзет]

Джер иги эримей, къарны интенсив халда эриую, джолланы суу басыууна сылтау болады. Быллай суу къобууну кючю кёб факторгъа кёре болады, ол себебден тюрлю-тюрлю болургъа боллукъду - эсленмегенден башлаб пеляхлыгъа дери. Кёбюсюне башха факторла бла къатыш келеди.

Цунами[тюзет | къайнакъны тюзет]

Тенгиз джагъалада эмда айрымканлада суу басыу цунамилени ызларындан болургъа болады. Джер тебрениуден неда вулкандан кюч алгъан толкуънла джагъаланы басадыла. Быллай суу басыула Японияда эмда Шош океанны башха айрымканларына тюбеучендиле. Кёлле бла богъазлада уллу джер тайыуладан сора да болады.

Тюбню кёлтюрюлюую[тюзет | къайнакъны тюзет]

Сууланы саркъгъан орунларыны тюбю кёлтюрюуден да болургъа болады. Хар баргъан суу акъыртын акъыртын аягъында эмда дельтасына балчыкъны джыяды, ол процесс башланнгандан сора талай джылдан суу тёгерегин басаргъа болады, бу типли суу басыу эм къоркъуусузланы бирине саналады, заманында суу ызын ариулау, башланмагъанлай тохтатады.

Бедженлени суу алыу[тюзет | къайнакъны тюзет]

Суу объектде болгъан беджен, башындан келген сууну кючюн, тюрлю-тюрлю чурумла бла (сёз ючюн, джер тебрениу) тыялмазча болса. Быллай суу къобуу бек кючлю болады, аллында тюбеген тыйгъычны ууатады, алай а заманлама бла къысха болады.

Дагъыда къарагъыз[тюзет | къайнакъны тюзет]

Белгилеуле[тюзет | къайнакъны тюзет]

  1. Суу къобуу бла суу басыу бир процессни эти стадиясыды, алай болса да Суу къобуу термин бла белгиленеди

Литература[тюзет | къайнакъны тюзет]


Джибериуле[тюзет | къайнакъны тюзет]