Астрономия

Эркин энциклопедия Википедияны статьясы.
Бери кёчерге: навигация, излеу

Астроно́мия (грек. αστρονομία, - αστρον — джулдуз эм νόμος — закон) — кёк санланы эмда аланы системаларыны къымылдауларыны, къурулушларыны эм айныуларыны юсюнде илмуду. Астрономия Кюнню, Кюн системаны планеталарыны эмда аланы джолдашларыны, астероидлени, кометаланы, метеоритлени, планетала арасы затны, джулдузланы эм кюн система тышында планеталаны (экзопланеталаны), тубанлыкъланы, галактикаланы эмда аланы джыйылыууларын, пульсарланы, квазарлданы, къара тешиклени эмда кёб башха затны тинтеди.

Астрономияны структурасы[тюрлендир]

Ай астрономия: суратдагъы уллу кратер — Дедал, Аполлон-11 экипажы бла Айны тёгерегине 1969 джыл учхан заманында суратха алыннганды. Кратер Айны кёрюнмеген джаныны арасында орналгъанды, диаметри 93 км чакълы бирди.

Бусагъатдагъы астрономия талай айры бёлюмге юлешинеди, ала бир-бирлери бла бек байламлыдыла. Астрономияны эм магъаналы бёлюмлери быладыла:

  • Астрометрия — джарыкъланы (кёк объектлени) кёрюннген болумлары бла къымылдауларын тинтеди;
  • Теоретика астрономия кёк санланы , кёрюннген болумларына кёре орбиталарыны айгъакълауну амалларын береди.
  • Кёк механика кёк санланы джер тартыу законларына кёре къымылдауларын тинтеди, аланы массаларын эмда шекиллерин айгъакълайды.

Бу юч бёлюмге дагъыда классика астрономия дейдиле, ала астрономияны тамал сорууларына къарайдыла.

  • Астрофизика кёк объектлени къурулушун, физикалыкъ болумун эмда химиялыкъ къурамын тинтеди.
  • Джулдуз астрономия джулдузланы къымылдауларыны, орналучларыны эмда физикалыкъ болумларын тинтеди.
  • Космогония кёк санланы, аны ичинде бизни Джерибизни да джаратылыууну эмда эволюциясын тинтеди.
  • Космология Аламны къурулушуну эмда айныууну бютеулей джорукъларын тинтеди.
Wikimedia Commons  Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: Астрономия.