Марс (планета)

Википедия — эркин энциклопедияны статьясы.
Бери кёчерге: навигация, излеу

Мырых - (къар.малкъ. - Мырыс, Байрам жулдуз, Майрусхан жулдуз, къызыл жулдуз) Кюнден кенгелген 4 планетады, ауурлугъу бла уа бизни Кюн низамда жетинчи жерни алады. Аны ауурлугъу жерникини 10.6 % тенглиди. Анга къызыл жулдуз деп жерден къарагъанда къызыл бет алыучусу ючюн айтадыла. Къызыл бетни уа топрагъыны санында темир кеп болгъаны себепли алады. Мырых жер къауумгъа киреди, аны хауасыны къысымлыгъы Жерникинден 160 кереге азды. Аны юсюнде къуйрукълу джулдузладан болгъан тешикле, ауузла, откъусланы ауузлары, езенле, къумла, буз къалпакъла бардыла. Мырыхны эки жасалма женгери барды: Фобос бла Деймос.

Мырыхны Хаббл бла 2001 жыл этилген сураты

Мырыхны юсюнде, кеп, башхалагъа ушамагъан жерлери барды. Мырыхны ечюлген откъусу - Олимп Кюнню низамында адамгъа белгили бек уллу тауду. Аны бийиклиги 21.2 км.-ди. Моринер аууз а - бек уллу тар. Юслерини ушагъанлыгъына къошакъгъа Мырых бла Жерни чорхларына айланнган ортаманлары да келишеди. Алай Мырыхда жерден эсе суугъуракъ эм къургъагъыракъды. 1965-чи жылда Мырыхха планетала аралы журум Маринер-4 учхунчунга дери кеп алимле аны юсюнде суу болгъан сунуп тургъандыла. Ол акъыл алимлени Мырыхха ортаманлы къарауларыны сылтауунда тутулуп тургъанды, нек десегиз жерден къарагъанда, Мырыхныы акъсыл бла къаралдым тийрелеринде тенгизлеге бла череклеге ушагъан затла керюрге болады. Мырысны юсюнде ызла, бир-бир къарауучуланы акъылларына кере, суу баргъан суу боюнлагъа саналып тургъандыла. Кечиракъ ол умут керюнюу кезбауболгъаны белгили болгъанды. Мырысда къысымлыкъ гитче болгъаы сыбепли суу суусун халда жангыз да беш жерде болалады. Мырыхда алгъа суу болгъанны болмакълыгъын санамазгъа жарамайды, аны себепли алгъын мырыхда айныуу аман болгъан жашаууну болуму болмакълыды. 2008 жылда Мырыхда НАСА-ны аппараты - «Феникс» бузлагъан халда суу табханды. 2009 жылдан башлап чорхлу тинтиу жыйымны саннында Мырыхны чорхунда юч ишни бардыргъан аламлы аппарат ишлейди: «Мырыхыс Одиссей», «Mars express» эм «Мырыхны сюзген дженгер».