Къыбыла-Кюнчыгъыш Азияны къралларыны ассоциациясы

Википедия — эркин энциклопедияны статьясы.
Бери кёчерге: навигация, излеу
Къыбыла-Кюнчыгъыш Азияны къралларыны ассоциациясы
Map of the Association of Southeast Asian Nations.svg
Къошулгъан къралла

Flag of Brunei.svg Бруней
Flag of Vietnam.svg Вьетнам
Flag of Indonesia.svg Индонезия
Flag of Cambodia.svg Камбоджа
Flag of Laos.svg Лаос
Flag of Malaysia.svg Малайзия
Flag of Myanmar.svg Мьянма
Flag of Singapore.svg Сингапур
Flag of Thailand.svg Таиланд
Flag of the Philippines.svg Филиппинле

Секретариатыны тургъаны Flag of Indonesia.svg Джакарта
Генерал секретары Flag of Thailand.svg Сурин Питсуван
Официал тиллери

Ингилиз тил,
Индонезий тил,
Кхмер тил,
Лао тил,
Малай тил,
Тагалог тил,
Тамил тил,
Тай тил,
Вьетнам тил,
Бирма тил

Джер ёлчеми 4 480 000 км2
Халкъы

 - Бютеулей (2004)
 - Басыннганы


592 000 000
122.3 адам/км²
БИП (2003)

 - Бютеулей
 - адам башына БИП


2,172 трлн $
4 044 $

Къуралыуу
АСЕАН-ны Декларациясы
АСЕАН-ны Уставы

8 август 1967
16 декабрь 2008

Къыбыла-Кюнчыгъыш Азияны къралларыны ассоциациясы (ингил. Association of SouthEast Asian Nations) – Къыбыла-Кюнчыгъыш Азияны къралларыны политика, экономика эмда культура джанындан бирлешдирген организацияды. "Бангкок декларация" аты бла белгили болгъан «АСЕАН-ны Декларациясына» къол салыу, 1967 джылны 9-чу августунда къуралгъанды. АСЕАН-ны кесематла бла джарашдырыу а уа 1976 джылда Бали айрымканда Шохлукъ бла иш бирликни юсюнден кесамат бла АСЕАН-ны келишиу декларациясына къол салыу бла тамамланнганды.

АСЕАН-ны баш органына башчыланы (къралла бла правительстволаны башчыларыны) саммити саналады, ала 2001 джылдан башлаб хар джыл сайын ётедиле. Саммит кёбюсюне 3 кюн барады, анда кърал тамадала бир-бирлери бла тюбеб оноулашадыла. Башчылыкъ эмда координация этген органнга дагъыда хар джыл сайын джыйылгъан тыш ишлени министрлерини джыйылыуу саналады, алгъын саммитле юч джылда бир кере болгъаны ючюн бу джыйылыу бир джылны алгъа бардырылыб саммитге хазырлыкъ этгенди. Аны тышында хар джыл сайын финансланы, экономиканы, эл мюлкню министрлерини джыйлыулары болады. Аланы алгъа оноуларын тыш ишлени министрлери къабыл этерге керекдиле. Хар кюнлюк оноуну хамандалыкъ комитет этеди, аны ичинде ол кёзюуде башчылыкъ этген къралны тыш ишлерини министри бла ол къралдагъы посолла боладыла. Дайым Секретариат Джакартада орналыбды, эмда аннга башчылыкъ Генерал секретарь этеди (2008 джылны ноябрына Таиландны алгъыннгы тыш ишлерини министри Сурин Питсуван болгъанды). Аны тышында иш 29 комитетди, 122 ишчи къауумда бардырылады, быллай иш барыу АСЕАН-ны кючю бла джылны ичинде 300 чакълы бир мероприятие бардыры мадар береди.

Башчылыкъ[тюрлендир | кодну тюрлендир]

Организацияда башчылыкъ кёзюулю бардырылады, ингилиз алфавитде харифлени тизилгенине кёре хар джыл сайын бир кърал тамадалыкъ этеди. 2007 джыл Сингапур эсе башчылыкъ этген, 2008 джыл Таиланд болады.

Къошулгъан къралла[тюрлендир | кодну тюрлендир]

Аллындан тамал салгъан къралла: Индонезия, Малайзия, Сингапур, Таиланд бла Филиппинле болгъандыла. Кечирек алагъа Бруней-Даруссалам (7-чи январь 1984 дж., азатлыкъ алгъанындан сора 6 кюнден), Вьетнам, (28-чи июль 1995 дж.), Лаос бла Мьянма (23-чю июль 1997 дж.), Камбоджа (30-чу апрель 1999 дж.) къошуладыла. Бусагъатда Папуа-Джангы Гвинеяны осмакълаучу статусу барды. 2002 джылда Кюнчыгъыш Тиморда осмакълаучу статусну излегенди[1].

АСЕАН-нга кирген къраллада джашагъан адам саны 500 млн чакълы бир барды, джер ёлчеми 4,5 млн км2, бютеулей БИП-лери 737 млрд АБШ доллар чакълы болады.

АСЕАН-ны нюзюрлери[тюрлендир | кодну тюрлендир]

Бангкок декларациягъа кёре, организацияны баш нюзюрлери быладыла: «(I) къралланы экономика айныуларыны, социал прогрессни эмда культура айныуну терклендириу; (II) БМО-ну уставыны тамалында регионда мамырлыкъ бла рахатлыкъны орнатыу».

Баш документле[тюрлендир | кодну тюрлендир]

Белгиле[тюрлендир | кодну тюрлендир]

  1. [1]

Джибериуле[тюрлендир | кодну тюрлендир]