Бирлешген Миллетлени Организациясы

Википедия — эркин энциклопедияны статьясы.
Бери кёчерге: навигация, излеу
Бирлешген Миллетлени Организациясы
Flag of the United Nations.svg
БМО-ну байрагъы
United Nations Members.svg
██ БМО-ну членлери болгъан къралла
Типи Политика ортакълыкъ
Къуралгъаны 1945 джылны 24 октябры
Официал тиллери Араб тил, Къытай тил, Француз тил
Ингилиз тил, Испан тил, Орус тил
Аралыгъы Нью Йорк
Тамадалыкъ органы Генерал секретарлыкъ
Генерал секретары Пан Ги Мун
Къошулгъанланы саны 192 кърал
Официал сайты

Бирлешген Миллетлени Организациясы (къысхасыча — БМО) 1945 джылны 24 октябрында къуралгъан дунияны мамырлыгъын, къоркъуусузлугъун сакълар ючюн эмда халкъла арасында экономика, джамагъат эмда маданият ишбирликни бегитир ючюн къуралгъан халкъла арасы организацияды. БМО кесин «адиллик эм къоркъуусузлукъну, экономика айныуну эм социал тенгликни халкъла арасында бютеу къраллада сакълауну нюзюр салгъан бир глобал къуралышды» деб танытады.

Организацияны къуралгъан джылда 51 члени, бюгюнде, Черногорияны къошулуу бла, 192 членнге дери ёсгенди. Организацияны оноуу, Нью-Йоркда орналгъан аралыгъындан этиледи эмда къошулгъан къралла бла хар джыл бардырылгъан олтуруулада мында ётедиле.

Организация талай органнга юлешинеди: Генерал Ассамблея, Къоркъуусузлукъну Кенгеши, Секретарият эмда Генерал Секретарь. Бирлешген Миллетлени Организациясыны къураргъа мадар Экинчи дуния къазауат битгенден сора келгенди.

БМО-ну къуралыу декларациясына къол салыу

БМО-ну аллында тамалын салгъан Биринчи дуния къазауатдан сора къуралгъан Миллетлени Лигасыды, алай а БМО-ча болмай ол салгъан нюзюрлерин тындыралмагъанды, Экинчи дуния къазауатны башланыууна тыйгъыч болалмагъанды.

«Бирлешген Миллетле» атны АБШ-ны президенти Франклин Делано Рузвельт теджегенди. Эмда биринчи кере Бирлешген Миллетлени Декларациясында 1942 джыл хайырланнганды, бу декларациягъа кёре 26 къралны келечиси кеслерини правительстволарыны атындан Фашист къралланы блогуна къаршчы кюреш бардырыргъа борчланнгандыла.

БМО-ну Уставыны ахыр тексти Сан-Францискода бардырылгъан конференицияда 1945 джылны 26 июнунда къабыл этилгенди. Ол уставха 50 къралны келечиси къол салгъанды, кючге 1945 джылны 24 октябрында, Польшаны да къошулуу бла киргенди. Бу кюн Бирлешген Миллетлени Кюню кибик байрамланады.

Организацияны къурамы[тюрлендир]

Генерал Ассамблея[тюрлендир]

БМО-ну Нью Йоркдагъы мекямы

Организацияда баш орунну алады, баш кенгешиу, оноулашыу, эмда келечилик органына саналады. Генарал Ассамблея халкъла арасы мамырлыкъны эмда къоркъуусузлукъну юсюнде ишбирликни принциплерине къарайды, БМО-ну Къоркъуусузлукъ Кенгешини болджаллы членлерин, Экономика эмда Социал Советни членлерин сайлайды, Къоркъуусузлукъну Кенгешини теджеую бла БМО-ну Генерал Секретарын сайлайды, Къоркъуусузлукъну Кенгеши бла бирге БМО-ну Халкъла арасы сюдюне сюдюлени сайлайды. Экономика, социал, маданият эмда гуманитар сфералада халкъла арасы ишбирликни координация этеди; БМО-ну уставында белгиленнген башха полномочияланыда бардырады.

Генерал Ассамблея сессия халда хар джыл сайын сентябрны ючюнчю гюрге кюнюнде джыйылады. Генерал Ассамблеяны башчылыгъы бла (неда 21 заместителини бирини башчылыгъы) пленум олтуруулада, неда баш комитетледе сорууну бошалгъынчы дери олтурады.

Генерал Ассамблеяны, 1993 джылны 17 августунда алыннган оноууна кёре къурумунда 6 комитети барды:

  • Сауутсузланыу бла халкъла арасы къоркъуусузлукъну комитети
  • Экономика бла финанс сорууладан комитет
  • Социал, гуманитар эмда маданият сорууладан комитет
  • Деколонизация бла айры политика сорууладан комитет
  • Административ эмда бюджет сорууладан комитет
  • Хакъ сорууладан комитет
  • Генерал комитет — БМО-ну Генерал Ассамблеясыны ишин джюрютеди.

БМО-ну Генерал Ассамблеясыны айры сессиясы, Къоркъуусузлукъну Кенгешини излеми бла, 15 кюнню ичинде джыйылыргъа керекди.

Къуугъунлу айры сессияла, Къоркъуусузлукъну Кенгешини, неда БМО-ну членлерини асламысыны излеми бла 24 сагъатны ичинде джыйылыргъа керекди.

Къоркъуусузлукъну Кенгеши[тюрлендир]

Дунияда мамырлыкъны эмда къоркъуусузлукъну тутууда баш джууаблыды, аны оноууна бютеу БМО-ну членлери бойсунургъа керекдиле. Беш хамандагъы члени (Россия Федерация, АБШ, Уллу Британия, Франция, Къытай) вето салыргъа хакълары барды.

Къоркъуусузлукъну Кенгеши 15 членден къуралады - хамандагъы (Россия, АБШ, Уллу Британия, Франция эмда Къытай) , къалгъанлары Кенгешге сайланнган этедиле.

Генерал секретарь[тюрлендир]

Секретариятны башында Генерал Секретарь турады, ол Генерал Ассамблея бла, эмда 5 джылгъа джынгыдан сайланыр хакъы бла, сайланады.

Бирлешген Миллетлени Организациясына байламлы къурулушла[тюрлендир]

Къысха аты Байрагъы Толу аты Аралыгъы Тамадасы Къуралгъан джылы
1 ФАО
Азыкъ эм Эл мюлк организация
Азыкъ эм эл мюлк организация Flag of Italy.svg Рим, Италия Flag of Senegal.svg Жак Диуф 1945
2 ДАЭА
Дуния Атом Энергияны Ассоцияциясы
Дуния Атом Энергияны Ассоцияциясы Flag of Austria.svg Вена, Австрия Flag of Egypt.svg Мохамед Эл Барадей 1957
3 ХГХО
Халкъла арасы Граждан Хауачылыкъ Организация
Халкъла арасы Граждан Хауачылыкъ Организация Flag of Canada.svg Монреаль, Канада Flag of France.svg Реймон Бенджамен 1947
4 ХЭМАФ
Халкъла арасы Эл Мюлк Айнытыу Фонд
Халкъла арасы Эл Мюлк Айнытыу Фонд Flag of Italy.svg Рим, Италия Flag of Nigeria.svg Канайо Нванзе 1977
5 ХИО
Халкъла арасы Ишлеу Организация
Халкъла арасы Ишлеу Организация Flag of Switzerland.svg Женева, Швейцария Flag of Chile.svg Хуан Сомавия 1946
6 ХТО
Халкъла арасы Тенгизчилик Организация
Халкъла арасы Тенгизчилик Организация Flag of the United Kingdom.svg Лондон, Уллу Британия Flag of Greece.svg Эфтимиос Митрополус 1948
7 ХАФ Халкъла арасы Ачха Фонд Flag of the United States.svg Вашингтон, АБШ Flag of France.svg Доминик Страусс Кан 1945
8 ХТБ
Халкъла арасы Телекоммуникацион Бирлик
Халкъла арасы Телекоммуникацион Бирлик Flag of Switzerland.svg Женева, Швейцария Flag of Mali.svg Хамадун Туре 1947
9 ЮНЕСКО
Бирлешген Миллетлени Окъуу, Илму эмда Маданият Организациясы
Бирлешген Миллетлени Окъуу, Илму эмда Маданият Организациясы Flag of France.svg Париж, Франция Flag of Bulgaria.svg Ирина Бокова 1946
10 БМИАО Бирлешген Миллетлени Окъуу, Илму эмда Маданият Организациясы Flag of Austria.svg Вена, Австрия Flag of Sierra Leone.svg Кандех Йумкелла 1967
11 ДПБ
Дуния Почта Бирлиги
Дуния Почта Бирлиги Flag of Switzerland.svg Берн, Швейцария Flag of France.svg Эдуард Даян 1947
12 Дуния Банк Дуния Банк Flag of the United States.svg Вашингтон, АБШ Flag of the United States.svg Роберт Золлик 1945
13 ДАП Дуния Азыкъ Программа Flag of Italy.svg Рим, Италия Flag of the United States.svg Жоззет Ширен 1963
14 ДСО
Дуния Саулукъ Организация
Дуния Саулукъ Организация Flag of Switzerland.svg Женева, Швейцария Flag of Hong Kong.svg Маргарет Чан 1948
15 АХДО
Автор Хакъланы Дуния Организациясы
Автор Хакъланы Дуния Организациясы Flag of Switzerland.svg Женева, Швейцария Flag of Austria.svg Френсис Гарри 1974
16 ДМО
Дуния Метерология Организация
Дуния Метерология Организация Flag of Switzerland.svg Женева, Швейцария Flag of Russia.svg Александр Бердицкий 1950
17 ДТО
Дуния Туризм Организация
Дуния Туризм Организация Flag of Spain.svg Мадрид, Испания Flag of Jordan.svg Талеб Рифаи 1974

БМО-ну Халкъла арасы сюдю[тюрлендир]

БМО-ну баш сюд органыды. 15 бойсунмагъан сюдюден къуралады. Ала къралладан келечилик принципле сайланмайдыла. Башха ишледе ишлерге эркин тюлдюле. Кеслерини ишлерин тындыргъан заманда ала дипломтик иммунитет бла хайырланадыла.

Бу Сюдге тарыгъыу бла къуру къралла барыргъа боллукъдула, адамла неда организацияла бу Сюдге тарыгъыргъа эркин тюлдюле.

Экономика эмда социал кенгеш[тюрлендир]

БМО-ну экономика эмда социал халкъла арасы ишбирлиги бла байламлы ишлени джюрютеди. 5 регионал комиссиядан къуралады:

Европа Экономика Комиссия (ЕЭК) Азия бла Шош океаннга экномика эм социал комиссия (АШОЭСК) Кюнбатыш Азия ючюн экономика эм социал комиссия (КАЭСК) Африка ючюн экономика комиссия (АЭК) Кариб бассейн бла Латин Америкагъа экномика комиссия (ЛАКЭК)

Дагъан кенгеш[тюрлендир]

БМО-гъа бойсуннган территорияланы экономика, социал, политика джанындан айнытыу соруулагъа къарайды. 1994 джылны 1 ноябырында ишин тохтатханды

Секретариаты[тюрлендир]

Бютеу дуниялада ишлеген халкъла арасы персоналды, ала организацияны тюрлю-тюрлю кюнлюк ишлерин тындырадыла. БМО-ну башха органларыны ишлерин баджарады. Секретариятны бёлеклери БМО-ну Нью Йоркдагъы штабында, эмда башха джерледе орналгъан штабларында ишлейди, аладан эм уллу Женева бла Венадагъы штабладыла.

Секретарият БМО-ну органларыны ишлерини бардырылыууну баджарады, дагъан болады. Башчысы БМО-ну Генерал Секретарыды. 2006 джылдан башлаб Корея Республикадан Пан Ги Мун башчылыкъ этеди.

Бирлешген Миллетлени Организациясыны Генерал Секретарлары (1945 джылдан башлаб)[тюрлендир]

Аты Сураты Къралы Болджалыны башланыуу Болджалыны бошалыуу
Глэдвин Джебб
(ингил. Gladwyn Jebb, 1st Baron Gladwyn)
Sr. Gladwyn Jebb.jpg Уллу Британия
(Кюнбатыш Европа)
24 октябрь 1945 1 февраль 1946
1 Трюгве Хальвдан Ли
(норв. Trygve Halvdan Lie)
Trygve Lie.jpg Норвегия
(Кюнбатыш Европа)
2 февраль 1946 10 ноябрь 1952
2 Даг Хаммаршёльд
(швед. Dag Hammarskjöld)
Швеция
(Кюнбатыш Европа)
10 апрель 1953 18 сентябрь 1961
3 У Тан
(бирм. ဦးသန့်)
U-Thant-10617.jpg Бирма
(Азия)
30 ноябрь 1961 1 январь 1972
4 Курт Вальдхайм
(нем. Kurt Waldheim)
Bundesarchiv Bild 183-M0921-014, Beglaubigungsschreiben DDR-Vertreter in UNO new.png Австрия
(Кюнбатыш Европа)
1 январь 1972 1 январь 1982
5 Хавьер Перес де Куэльяр
(исп. Javier Pérez de Cuéllar Guerra)
Javier Pérez de Cuéllar.JPG Перу
(Къыбыла Америка)
1 январь 1982 1 январь 1992
6 Бутрос Бутрос-Гали
(араб. بطرس بطرس غالي)
Boutros Boutros-Ghali in Davos.JPG Мисир (Египет)
(Африка)
1 январь 1992 1 январь 1997
7 Кофи Аннан
(ингил. Kofi Annan)
Kofi Annan.jpg Гана
(Африка)
1 январь 1997 1 январь 2007
8 Пан Ги Мун
(кор. 반기문)
Bankimoon07052007.jpg Къыбыла Корея
(Азия)
1 январь 2007 алкъын ишлейди
Биринчи болджалыны бошалыуу:
1 январь 2012

Галерея[тюрлендир]


Бу статья, Википедияны къарачай-малкъар тилде бёлюмюню «иги статьяларыны» санына киреди.
Къошакъ информация табар ючюн, статьяны сюзюу бетине эмда иги статьяла айырылгъан бетге къарагъыз.