|
Сайланнган статьяла — википедиячыла проектде эм иги статьялагъа санагъанладыла. Бу бетге чыкъгъынчыннга аллай статьяла сайланыу процедураны ётедиле Википедия:Сайланнган статьялагъа кандидатла деген бетде. Ол бетде аланы сюзген этедиле тюзлюкге, нейтраллыкъгъа, толулукъгъа эмда стильге кёре.
Дагъыда Иги статьяла бардыла, ала сайланнганланы бары критерийлерине келишмейдиле, алай а джууукъдула.
Бютёу бары сайланнган статьяла тюблеринде медал бла белгиленедиле, аланы списогун былайда кёрюрге боллукъсуз: Википедия:Сайланнган статьяла
[тюрлендир] Кёб болмай сайланнган статьяла
|
Шош океан — Джер джюзюнде эм уллу майданы эмда теренлиги болгъан океанды. Кюнбатышында Евразия бла Австралия континентле бла чекленеди, кюнчыгъышында — Шимал эм Къыбыла Америка бла, Антарктида бла уа къыбыласында чекленеди.
Шош океан шималдан къыбылагъа 15,8 минг км чакълы бир узунлукъгъа иеди, кюнчыгъышдан кюнбатышха уа узунлугъу 19,5 минг км-ди. Тенгизлери бла бирге майданы — 179,7 млн км²-ди, орта теренлиги — 3984 м-ди, сууну къалынлыгъы — 723,7 млн км³-ди (тенгизлени санамасакъ: 165,2 млн км², 4282 м эмда 707,6 млн км³). Шош океанны эмда бютеу Дуния океанны эм терен джери — 11 022 м Мариан къырыкъдады. Шош океанны юсю бла 180-чы меридианда даталаны ауушуу сызы ётеди.
Океанны кёрген биринчи европалыгъа испан конкистадор Нуньес де Бальбоа саналады. 1513 джылда ол кесини джолдашлары бла Панама боюнчукъну ётюб танылмагъан океанны джагъасына чыгъады. Къыбылагъа ачылгъан богъаздан чыкъгъанлары себебли океаннга Къыбыла тенгиз (исп. Mar del Sur) атны бередиле.
(баргъаны…)
|
Британ империя (ингил. British Empire) — тарихде эм уллу, бютеу континентледе колониялары болгъан къралды. Империяны территориясы эм уллу ёлчеми ХХ ёмюрню 30-чы джылларында болгъанды, ол заманда аны джери 37 млн км² болгъанды. Адам саны 500 миллиондан артыкъ болгъанды (ол заманда адам улуну тёрт этиб бири). Бусагъатда ингилиз тилни оруну эмда магъанасы да аны бла байламлыды. «Британ империя» деген терминни Елизавета I-ни астроному, алхамиги эмда математиги Джон Ди къурагъанды.
Британ империя эки джюз джылдан артыкъны ёсгенди. Эм уллу, кючлю болгъан заманына ХХ ёмюрню 30-чи джылларын санаргъа боллукъду. Бу заманда аны джерлерини кёблюгюнден, дунияны хар мюйюшюнде да джери болгъаны ючюн, аннга «башында кюн батмагъан» империя атагъандыла.
Экспансиясы аллында мамыр халда, сатыу-алыу эмда дипломатия бла башланнганды. Империя, британ технологияны, сатыу-алыуну, ингилиз тилни эмда кърал оноу форманы бютеу дунияда джайылыууна себеб болгъанды. Империялыкъ гегемония, Уллу Британиягъа кёб къралны политикасына ауурлукъ салыргъа мадар береди...
(баргъаны…)
|
|
Къарачай-Черкес Республика (Къарачай-Черкесия; орус. Карача́ево-Черке́сская Респу́блика, къаб.-черк. Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ, абаз. Къарча-Черкес Республика, ногъ. Карашай-Шеркеш Республикасы) — Россия Федерацияны къурамына кирген республикады (къралды), Россия Федерацияны субъектиди, Шимал-Кавказ федерал бёлгени къурамына киреди. Ара шахары — Черкесскеди. Республика, 1922 джылны 12 январында къуралгъанды.
Къарачай-Черкесия, шимал-кюнбатыш Кавказны тауларында эмда таулагъа джууукъ джерлеринде орналады. Кюнбатышында Краснодар край бла чеклешеди, шималында — Ставрополь край бла, кюнчыгъышында — Къабарты-Малкъар Республика бла, къыбыласында — Баш Кавказ аркъаны узунуна Абхазия бла эмда Гюрджю бла. Республиканы къурамына киреди: 10 муниципал район — Абаза, Адыге-Хабль, Зеленчук, Къарачай, Гитче Къарачай, Ногъай, Къобан, Уруп, Джёгетей Аягъы, Хабез эмда республикан босунууда тургъан эки шахар — Къарачай шахар бла Черкесск.
(баргъаны…)
|
АБШ-да граждан къазауат (ингил. American Civil War), Шимал бла Къыбыланы къазауаты — аболиционист штатла (Шимал) бла 11 къул тутхан штатны (Къыбыла) арасында 1861—1865 джыллада бардырылгъан къазауатды.
Къазауат, Самтер фортха атыу бла, 1861 джылны 12-чи апрелинде башланнганды, 1865 джылны 26-чы майында, генерал К. Смит башчылыкъ этген аскерни джесирлениую бла, бошалгъанды. Къазауатны баргъанында 2 минг чакълы бир сермешиу болгъанды. Бу къазуатда, АБШ-ны тарихинде къазауат болуб эм кёб къурман берилгенди.
XIX ёмюрню биринчи джарымында АБШ-да эки система къуралгъанды — къыбылада къул тутуу, шималда капитализм. Бу эки система бир-бирине келишмеген социал-экономика формация болгъандыла. АБШ федерация болгъаны себебли, хар штат кесини политикалыкъ, экономикалыкъ джашауун айры бардыргъанды, интеграция процессле акъыртын баргъандыла. Ол себебден аграр Къыбыла бла индустриял Шимал, экономика джанындан эки айры районнга айырлгъандыла...
(баргъаны…)
|
|
.svg)
