Ирландия
Ирландия Республика
ирл. Poblacht na hÉireann
ингил. Republic of Ireland
 Ирландияны байрагъы |
 Ирландияны герби |
Гимн |
Amhrán na bhFiann («Аскерчини джыры») |
|---|
| Уллу шахар(лар)ы | Дублин, Корк, Лимерик, Голуэй, Уотерфорд, Дроэда, Дандолк, Брей |
|---|---|
| Бютеу территориясы | 70 273 км2 (дунияда 117-чу) |
| Сууну юсю | 2 % |
| Сагъат бёлгеси | UTC±0 |
| Эркинлиги | (Уллу Британиядан) |
|---|---|
| 1922 джылны 6 декабрда |
| Бютеу халкъы (2022) | 5 123 536 адам (дунияда 122) |
|---|---|
| Къалынлыгъы | 72,9 адам/км2 |
| БИП (номинал) (2026) | $ ▲779,381 млрд. (22) |
|---|---|
| БИП (ном.) адам башына (2026) | $ ▲140 186 (2) |
| ААИ (2023) | ▲0.949 ( бек мийик) (11) |
| Валютасы | Евро (EUR, код 978) |
| ISO 3166-1 коду | IE |
|---|---|
| Домен(лер)и | .ie |
| Телефон коду | +353 |
Ирландия, Ирландия Республика (ирл. Éire, Poblacht na hÉireann, ингил. Ireland, Republic of Ireland) — Кюнбатыш Европада, Ирландия айрымканда орналгъан кърал. Майданы — 70,2 минг км². Къралны аты ирландча Éire сёзден келеди.
Ара шахары — Дублин, анда 1,4 млн. чакълы бир адам джашайды.
Географиясы
[тюзет | къайнакъны тюзет]Ирландия Республика Атлантика океанны шимал-кюнчыгъыш кесегинде орналгъан Ирландия айрымканны 83,5% территориясында эмда къатында тургъан гитче айрымканлада орналады. Кюнчыгъышда Ирланд тенгиз эмда Сыйлы Георгий эм Шимал ачыкъ богъазла, къыбылада Кельт тенгиз, кюнбатышда эмда шималда Атлантика океанны ачыкъ суулары Ирландияны джууладыла. Джер бла къуру Уллу Британиягъа кирген Шимал Ирландия бла чеклешеди.
Рельеф
[тюзет | къайнакъны тюзет]Къралны кюнбатыш кесеги кёб юсю къаялы, дуппурлу эм таулу джерледен къуралады. Ирландияны арасында тургъан тюз джерледе кенг джабылгъан саз топракъ бла къумну чыран къалаула, мырдыланы уллу кесеклери эм бираз кёлле орналадыла.
Кёб айрымканлары, джарым айрымканлары, мырытлары эмда богъазлары бла кюнбатыш джагъасы кюнчыгъыш джагъадан эсе бек кесилибди.
Макгилликаддис-Рикс сыртда орналгъан къралны эм мийик джери — Каррантухил тау (1038,6 м).
Суулары
[тюзет | къайнакъны тюзет]Ара тюз джерле бла баргъан Шеннон суу, Ирландияны эм узун сууду. Аны узунлугъу - 386 км. Ирландияны кюнбатыш кесегинде орналгъан къарлда эм уллу кёлю - Лох-Корриб (Lough Corrib), аны майданы - 176 км². Башъа уллу кёлле: Лох-Дерг, Лох-Ри, Лох-Маск, Лох-Конн.
Климаты
[тюзет | къайнакъны тюзет]Ирландияда орта тенгиз климаты барды (Кёппени климат классификациясы бла Cfb). Джылы Гольфстрим агъым Ирландияны климатына уллу себеблик этеди. Аны бутагъы - Шимал Атлантика агъым эмда къыбыла-кюнбатыш джелле къралгъа джылы эм мылы хауа массаланы келтиреди. Анга кёре Ирландияда къышла иги эм джумушакътыла, джай а салкъынды.
18-20°C орта температурасы бла джылны эм джылы айы — июлду. Эм сууукъ ай — январь, аны орта температурасы 7-9°C-гъа дери тюшеди. Джылгъа джаум кюнбатышда — 1600 мм, кюнчыгъышда эм арасында — 800—1000 мм.
Ирландияны эм шимал бла кюнбатыш кесеклери къралда эмда Европада бек джелли регионладыла.
| Кёргюзюм | Янв. | Фев. | Март | Апр. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сен. | Окт. | Нояб. | Дек. | Джыл |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Абсолют максимум, °C | 16,6 | 15,3 | 21,3 | 20,5 | 23,4 | 25,1 | 27,6 | 28,7 | 23,9 | 21,2 | 18,0 | 16,2 | 28,7 |
| Орта максимум, °C | 7,6 | 7,5 | 9,5 | 11,4 | 14,2 | 17,2 | 18,9 | 18,6 | 16,6 | 13,7 | 9,8 | 8,4 | 12,8 |
| Орта температура, °C | 5,0 | 5,0 | 6,3 | 7,9 | 10,5 | 13,4 | 15,1 | 14,9 | 13,1 | 10,6 | 7,0 | 5,9 | 9,6 |
| Орта минимум, °C | 2,5 | 2,5 | 3,1 | 4,4 | 6,8 | 9,6 | 11,4 | 11,1 | 9,6 | 7,6 | 4,2 | 3,4 | 6,4 |
| Абсолют минимум, °C | −9,4 | −6,2 | −6,7 | −3,7 | −1 | 1,5 | 4,8 | 4,1 | 1,7 | −0,6 | −3,4 | −10,1 | −10,1 |
| Джауумну мардасы, мм | 69,5 | 50,4 | 53,5 | 51,1 | 54,8 | 55,8 | 50 | 71,1 | 66,4 | 70,1 | 64,3 | 75,8 | 732,8 |
Табигъаты
[тюзет | къайнакъны тюзет]Чегетле айрымканны джерини 12% - ден кёб алмайдыла, алай а Кийик табийгъатны халкъа арасы фонду классификациясы бла Ирландия эки экорегионгъа бёлюнеди: кенг чапыракълы чегетле эм шимал атлантика къатыш чегетле. Айрымканны юсю асламысы джайма шхылдыкъла эмда биченликле алыб турадыла.
Джаныуар дуния айрымканда Европадан эмда Уллу Британиядан да джарлыды. Ирландияда джерде джюрюген сюркелгенлени джангыз 2 тукъум эмда амфибияланы 3 тукъум, сют ичген джаныуарланы 26 тукъум эмда тузсуз сууда джашагъан чабакъланы 10 тукъум джашайды.
Тарихи
[тюзет | къайнакъны тюзет]Биринчи адамла Ирландия мезолит кезиуде, б. э. дери IX минг джылда джерлешдиле.
Халкъы
[тюзет | къайнакъны тюзет]Политикасы
[тюзет | къайнакъны тюзет]Административ бёлюннгени
[тюзет | къайнакъны тюзет]Экономикасы
[тюзет | къайнакъны тюзет]Спорту
[тюзет | къайнакъны тюзет]Сурат галерея
[тюзет | къайнакъны тюзет]Бегиле
[тюзет | къайнакъны тюзет]- ↑ Атлас мира: Максимально подробная информация / Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов. — Москва: АСТ, 2017. — Б. 10. — 96 б. — ISBN 978-5-17-10261-4.
 Викигёзенде (Wikimedia Commons'да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: Ирландия. |
 Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |